ŚOI w skrócie
Rozporządzenie w sprawie środków ochrony indywidualnej (ŚOI), formalnie rozporządzenie (UE) 2016/425, to unijne prawo dotyczące oznakowania CE środków ochrony indywidualnej: wyposażenia zaprojektowanego i wyprodukowanego w celu noszenia lub trzymania przez osobę w celu ochrony przed jednym lub kilkoma zagrożeniami dla jej zdrowia lub bezpieczeństwa. Ustanawia ono wymagania dotyczące projektowania i produkcji ŚOI, które mają być udostępniane na rynku, w celu ochrony zdrowia i bezpieczeństwa użytkowników, oraz zapewnia swobodny przepływ ŚOI zgodnych z wymaganiami w Unii (art. 1). Działa ono za pomocą zasadniczych wymagań dotyczących zdrowia i bezpieczeństwa z załącznika II, a nie przepisów dla poszczególnych produktów (art. 5), i dostosowuje zakres niezależnej kontroli do dotkliwości zagrożenia za pomocą trzech kategorii z załącznika I (art. 18 i art. 19).
Jako rozporządzenie obowiązuje bezpośrednio w każdym państwie członkowskim bez transpozycji. Weszło w życie 20 kwietnia 2016 r. i jest stosowane od 21 kwietnia 2018 r., kiedy uchyliło dyrektywę 89/686/EWG (art. 46 i art. 48). Jedyna jak dotąd zmiana, rozporządzenie (UE) 2024/2748, dodaje procedury nadzwyczajne dla ŚOI istotnych w sytuacji kryzysowej, stosowane od 29 maja 2026 r.
Tekst urzędowy Rozporządzenie można przeczytać w EUR-Lex: rozporządzenie (UE) 2016/425 (CELEX 32016R0425) lub tekst skonsolidowany z 29 maja 2026 r., który uwzględnia procedury nadzwyczajne z rozdziału VIa.
Zakres
ŚOI to wyposażenie zaprojektowane i wyprodukowane w celu noszenia lub trzymania przez osobę w celu ochrony przed jednym lub kilkoma zagrożeniami dla jej zdrowia lub bezpieczeństwa; wymienne elementy takiego wyposażenia niezbędne dla jego funkcji ochronnej; oraz systemy łączące, które nie są trzymane ani noszone, łączą wyposażenie z urządzeniem zewnętrznym lub niezawodnym punktem kotwiczenia, nie są przeznaczone do trwałego zamocowania i nie wymagają prac mocujących przed użyciem (art. 3 pkt 1). Udostępnienie na rynku oznacza każdą dostawę w celu dystrybucji lub używania na rynku Unii w ramach działalności handlowej, odpłatnie lub nieodpłatnie, a wprowadzenie do obrotu to pierwsze takie udostępnienie (art. 3 pkt 2 i 3). Rozporządzenie obejmuje zarówno użytek zawodowy, jak i prywatny; według duńskiego organu typowymi produktami są okulary ochronne, ochronniki słuchu, sprzęt ochrony układu oddechowego, odzież ochronna, sprzęt chroniący przed upadkiem, obuwie ochronne i rękawice ochronne.
Art. 2 ust. 2 wyłącza pięć grup: ŚOI zaprojektowane specjalnie do użytku przez siły zbrojne lub w celu utrzymania porządku publicznego; ŚOI zaprojektowane do samoobrony, z wyjątkiem ŚOI przeznaczonych do uprawiania sportu; ŚOI zaprojektowane do użytku prywatnego chroniące przed niekrańcowymi warunkami atmosferycznymi lub przed wilgocią i wodą podczas zmywania naczyń; ŚOI przeznaczone wyłącznie do użytku na statkach morskich lub statkach powietrznych podlegających odpowiednim umowom międzynarodowym; oraz ochronę głowy, twarzy lub oczu dla motocyklistów i motorowerzystów objętą regulaminem nr 22 EKG ONZ. Warto zauważyć, jak wąskie jest wyłączenie dotyczące użytku prywatnego: konsumencka kurtka przeciwdeszczowa jest wyłączona, ale konsumenckie okulary przeciwsłoneczne lub rękawice ogrodowe chronią przed zagrożeniami kategorii I i pozostają w zakresie rozporządzenia.
Obowiązki spoczywają na podmiotach gospodarczych: producencie, upoważnionym przedstawicielu, importerze i dystrybutorze (art. 3 pkt 4–8). Importer lub dystrybutor, który wprowadza ŚOI do obrotu pod własną nazwą lub znakiem towarowym albo modyfikuje ŚOI znajdujące się już w obrocie w sposób mogący wpłynąć na zgodność, przejmuje obowiązki producenta (art. 12). Rozporządzenie dotyczy wyłącznie projektowania i wprowadzania do obrotu; państwa członkowskie mogą nadal ustanawiać wymagania dotyczące stosowania ŚOI, w szczególności przy wdrażaniu dyrektywy 89/656/EWG w sprawie ŚOI w pracy, o ile wymagania te nie wpływają na projekt ŚOI zgodnych z wymaganiami (art. 6).
Co należy zrobić
Zasadnicze wymagania dotyczące zdrowia i bezpieczeństwa
ŚOI mogą być udostępniane na rynku wyłącznie wtedy, gdy przy prawidłowej konserwacji i użytkowaniu zgodnie z przeznaczeniem są zgodne z rozporządzeniem i nie zagrażają zdrowiu ani bezpieczeństwu osób, zwierząt domowych ani mieniu (art. 4). Wymagania z załącznika II są obowiązkowe, ale mają zastosowanie tylko tam, gdzie występuje odpowiednie zagrożenie; producent musi przeprowadzić ocenę ryzyka i zaprojektować oraz wyprodukować ŚOI z jej uwzględnieniem, przewidując dające się racjonalnie przewidzieć sposoby użycia, a nie tylko użycie zamierzone (załącznik II, uwagi wstępne). Część 1 określa wymagania ogólne dla wszystkich ŚOI: ergonomię, optymalne poziomy i klasy ochrony, nieszkodliwe materiały, wygodę i dopasowanie, lekkość i wytrzymałość, zgodność ŚOI noszonych razem oraz treść instrukcji producenta (załącznik II pkt 1). Część 2 dodaje wymagania wspólne dla kilku rodzajów, takie jak systemy regulacji, ŚOI podlegające starzeniu, ŚOI do atmosfer wybuchowych i oznakowania, a część 3 dodaje wymagania dotyczące poszczególnych zagrożeń, od uderzenia mechanicznego i upadku z wysokości po utonięcie, hałas, ciepło, zimno, porażenie prądem, promieniowanie, substancje niebezpieczne i sprzęt do nurkowania (załącznik II pkt 2 i 3). Zgodność z normami zharmonizowanymi opublikowanymi w Dzienniku Urzędowym daje domniemanie zgodności z wymaganiami, które one obejmują (art. 14).
Kategorie ryzyka i ocena zgodności
ŚOI klasyfikuje się według kategorii ryzyka z załącznika I (art. 18). Kategoria I obejmuje wyłącznie pięć minimalnych zagrożeń: powierzchowne urazy mechaniczne; kontakt ze słabo działającymi środkami czyszczącymi lub długotrwały kontakt z wodą; kontakt z gorącymi powierzchniami nieprzekraczającymi 50 °C; uszkodzenie oczu przez światło słoneczne inne niż podczas obserwacji Słońca; oraz niekrańcowe warunki atmosferyczne. Kategoria III obejmuje wyłącznie trzynaście zagrożeń, które mogą mieć bardzo poważne skutki, takie jak śmierć lub nieodwracalne uszkodzenie zdrowia: substancje i mieszaniny niebezpieczne dla zdrowia; atmosfery z niedoborem tlenu; szkodliwe czynniki biologiczne; promieniowanie jonizujące; środowiska o wysokiej temperaturze porównywalne z temperaturą powietrza co najmniej 100 °C; środowiska o niskiej temperaturze porównywalne z temperaturą powietrza minus 50 °C lub niższą; upadek z wysokości; porażenie prądem i prace pod napięciem; utonięcie; rany cięte ręcznymi piłami łańcuchowymi; strumienie pod wysokim ciśnieniem; rany postrzałowe lub kłute nożem; oraz szkodliwy hałas. Kategoria II to każde inne zagrożenie (załącznik I). Komisja może przenieść zagrożenie między kategoriami w drodze aktu delegowanego, aby uwzględnić postęp techniczny lub nowe dowody naukowe (art. 42).
Kategoria wyznacza ścieżkę (art. 19). Kategoria I: wewnętrzna kontrola produkcji, moduł A (załącznik IV), wyłącznie przez producenta. Kategoria II: badanie typu UE, moduł B (załącznik V), przeprowadzone przez jednostkę notyfikowaną, po którym następuje zgodność z typem oparta na wewnętrznej kontroli produkcji, moduł C (załącznik VI). Kategoria III: badanie typu UE, po którym następuje albo zgodność z typem oparta na wewnętrznej kontroli produkcji wraz z nadzorowanymi kontrolami produktu w losowych odstępach czasu, moduł C2 (załącznik VII), albo zgodność z typem oparta na zapewnieniu jakości procesu produkcji, moduł D (załącznik VIII). ŚOI kategorii III wytwarzane jako pojedyncza sztuka dopasowana do indywidualnego użytkownika mogą podlegać ścieżce kategorii II. Certyfikat badania typu UE jest ważny najwyżej pięć lat; producent musi zgłaszać zmiany i zmiany stanu wiedzy technicznej oraz występować o przegląd najwcześniej na 12, a najpóźniej na 6 miesięcy przed upływem ważności, z uproszczoną procedurą, gdy nic się nie zmieniło (załącznik V pkt 6 i 7). W module C2 jednostka notyfikowana bada próbkę statystyczną co najmniej raz w roku, po raz pierwszy w ciągu roku od wydania certyfikatu (załącznik VII pkt 4); w module D audytuje zatwierdzony system jakości co najmniej raz w roku i może składać niezapowiedziane wizyty (załącznik VIII pkt 4).
Dokumentacja techniczna, deklaracja zgodności UE i oznakowanie CE
Przed oceną zgodności producent sporządza dokumentację techniczną z załącznika III: opis ŚOI i ich zamierzonego użycia, ocenę ryzyka, wykaz mających zastosowanie zasadniczych wymagań, rysunki i objaśnienia, zastosowane normy zharmonizowane lub inne specyfikacje techniczne, obliczenia projektowe, badania i sprawozdania z badań, kontrole produkcji, kopię instrukcji oraz – dla ŚOI dopasowywanych indywidualnie – instrukcje dopasowania lub wytwarzania (art. 8 ust. 2 i załącznik III). Deklaracja zgodności UE stwierdza, że wykazano spełnienie mających zastosowanie zasadniczych wymagań, jest zgodna ze strukturą z załącznika IX, jest na bieżąco aktualizowana i tłumaczona na języki wymagane przez państwo członkowskie sprzedaży; jeżeli stosuje się kilka aktów Unii, jedna deklaracja obejmuje je wszystkie, a przez jej sporządzenie producent przejmuje odpowiedzialność za zgodność (art. 15). Producenci przechowują dokumentację i deklarację przez 10 lat od wprowadzenia do obrotu (art. 8 ust. 3).
Oznakowanie CE podlega ogólnym zasadom art. 30 rozporządzenia (WE) nr 765/2008, które pozostaje w mocy, i jest umieszczane w sposób widoczny, czytelny i trwały na ŚOI przed wprowadzeniem do obrotu, a gdy nie jest to możliwe – na opakowaniu i w dokumentach towarzyszących; w przypadku ŚOI kategorii III następuje po nim numer identyfikacyjny jednostki notyfikowanej uczestniczącej w module C2 lub D, a po nim może następować piktogram wskazujący zagrożenie (art. 16 i art. 17).
Informacje, instrukcje i identyfikowalność
ŚOI noszą numer typu, partii lub serii oraz nazwę i jeden pocztowy adres kontaktowy producenta; importerzy dodają własną nazwę i adres (art. 8 ust. 5 i 6 oraz art. 10 ust. 3). Instrukcje z załącznika II pkt 1.4 muszą towarzyszyć ŚOI w języku łatwo zrozumiałym dla użytkowników końcowych, określonym przez państwo członkowskie, i obejmować przechowywanie, użytkowanie, czyszczenie, konserwację, serwisowanie i dezynfekcję, skuteczność ochrony zapisaną w badaniach, akcesoria i części zamienne, klasy ochrony i ograniczenia użytkowania, okres użytkowania, opakowanie transportowe, znaczenie oznakowań, zagrożenie, przed którym ŚOI chronią, odniesienie do rozporządzenia, jednostkę notyfikowaną, zastosowane normy i adres internetowy deklaracji zgodności UE; sama deklaracja może albo towarzyszyć ŚOI, albo być dostępna pod tym adresem (art. 8 ust. 7 i 8 oraz załącznik II pkt 1.4). W Polsce producent i importer muszą dołączyć instrukcje i informacje dotyczące bezpieczeństwa sporządzone w języku polskim w sposób jasny, zrozumiały i czytelny (art. 13 pkt 9 i art. 16 pkt 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku). Wszystkie podmioty gospodarcze muszą być w stanie wskazać swoich dostawców i odbiorców przez 10 lat (art. 13).
Obowiązki według roli
Producenci ponoszą obowiązki dotyczące projektowania, klasyfikacji, oceny, dokumentacji, deklaracji, oznakowania, instrukcji, zgodności produkcji seryjnej, działań naprawczych i 10-letniego przechowywania (art. 8). Upoważnieni przedstawiciele działają na podstawie pisemnego pełnomocnictwa, które musi obejmować co najmniej przechowywanie dokumentów, przekazywanie informacji i współpracę z organami i które nie może obejmować projektowania, produkcji ani dokumentacji technicznej (art. 9). Importerzy przed wprowadzeniem ŚOI do obrotu sprawdzają ocenę producenta, dokumentację, oznakowanie, dokumenty i identyfikację, dodają własną identyfikację, zapewniają instrukcje w odpowiednim języku, dbają o zgodność podczas przechowywania i transportu, badają próbki, gdy uzasadnia to ryzyko, podejmują środki naprawcze i przechowują deklarację przez 10 lat (art. 10). Dystrybutorzy przed udostępnieniem ŚOI sprawdzają oznakowanie CE, dokumenty, instrukcje i identyfikację, chronią ŚOI podczas przechowywania i transportu oraz dbają o podjęcie środków naprawczych (art. 11). Importerzy i dystrybutorzy, którzy sprzedają pod własną marką lub modyfikują ŚOI, stają się producentami (art. 12).
Procedury nadzwyczajne od 29 maja 2026 r.
Rozporządzenie (UE) 2024/2748 wprowadziło rozdział VIa. Art. 41b–41e mają zastosowanie wyłącznie do ŚOI uznanych za towary istotne w sytuacji kryzysowej, wyłącznie wtedy, gdy obowiązuje tryb nadzwyczajny rynku wewnętrznego na podstawie rozporządzenia (UE) 2024/2747, i wyłącznie po przyjęciu przez Komisję aktu wykonawczego uruchamiającego je dla ŚOI (art. 41a). Jednostki notyfikowane muszą wówczas rozpatrywać wnioski dotyczące ŚOI istotnych w sytuacji kryzysowej priorytetowo i bez nieproporcjonalnych kosztów (art. 41b); państwo członkowskie może na uzasadniony wniosek zezwolić na wprowadzenie do obrotu określonych ŚOI bez obowiązkowej procedury z udziałem jednostki notyfikowanej, gdy zgodność z załącznikiem II wykazano w inny sposób, przy czym Komisja może rozszerzyć zezwolenie na całą Unię; takie ŚOI są oznaczane jako towar istotny w sytuacji kryzysowej i nie noszą oznakowania CE (art. 41c); Komisja może wskazywać normy lub przyjmować wspólne specyfikacje dające domniemanie zgodności na czas trwania trybu nadzwyczajnego (art. 41d); a nadzór rynku nad wskazanymi ŚOI jest priorytetowy i opiera się na wzajemnej pomocy organów (art. 41e). Sprostowanie z 22 kwietnia 2025 r. potwierdziło, że odstępstwo od oznakowania CE z art. 41c ust. 7 nadal obowiązuje po zakończeniu trybu nadzwyczajnego (art. 41a ust. 3).
Egzekwowanie i sankcje
Nadzór rynku opiera się na art. 15 ust. 3 i art. 16–29 rozporządzenia (WE) nr 765/2008 (art. 37); artykuły te zostały uchylone rozporządzeniem (UE) 2019/1020 ze skutkiem od 16 lipca 2021 r. i czyta się je jako to rozporządzenie. Jeżeli organ ma wystarczające powody, by sądzić, że ŚOI stwarzają ryzyko dla zdrowia lub bezpieczeństwa, ocenia je, wymaga środków naprawczych, wycofania z obrotu lub odzyskania w terminie współmiernym do ryzyka, informuje jednostkę notyfikowaną, a jeżeli podmiot nie podejmie działań – zakazuje lub ogranicza udostępnianie na rynku, wycofuje ŚOI z obrotu lub odzyskuje je i informuje Komisję oraz pozostałe państwa członkowskie (art. 38). W ten sam sposób można postąpić ze ŚOI zgodnymi z wymaganiami, które nadal stwarzają ryzyko (art. 40), a Komisja rozstrzyga sporne środki krajowe w ramach unijnej procedury ochronnej (art. 39). Formalną niezgodność, taką jak nieprawidłowe umieszczenie lub brak oznakowania CE, brak lub nieprawidłowe umieszczenie numeru jednostki notyfikowanej, brak lub nieprawidłowość deklaracji zgodności UE, niedostępna lub niekompletna dokumentacja techniczna albo brak, nieprawdziwa lub niekompletna identyfikacja producenta lub importera, należy usunąć, a w przeciwnym razie prowadzi ona do ograniczenia, zakazu, odzyskania lub wycofania z obrotu (art. 41).
Sankcje określa prawo krajowe: państwa członkowskie ustanawiają skuteczne, proporcjonalne i odstraszające sankcje za naruszenia przez podmioty gospodarcze, które w przypadku poważnych naruszeń mogą obejmować sankcje karne, i miały obowiązek powiadomić o nich Komisję do 21 marca 2018 r. (art. 45). W Polsce nadzór rynku nad ŚOI sprawują organy wskazane w art. 58 ustawy z dnia 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (Dz.U. 2016 poz. 542): wojewódzcy inspektorzy Inspekcji Handlowej w ramach systemu nadzorowanego przez Prezesa UOKiK oraz, w odniesieniu do ŚOI stosowanych w pracy, inspektorzy pracy z Państwowej Inspekcji Pracy; organy celne (Krajowa Administracja Skarbowa) uczestniczą w kontroli przy wprowadzaniu towarów do swobodnego obrotu na podstawie art. 25–28 rozporządzenia (UE) 2019/1020. Zgodnie z art. 13 pkt 9 i art. 16 pkt 5 tej ustawy producent i importer muszą dołączyć instrukcje i informacje dotyczące bezpieczeństwa sporządzone w języku polskim w sposób jasny, zrozumiały i czytelny.
Jak pomaga Conphora
Conphora monitoruje rozporządzenie w sprawie ŚOI i zestawia Państwa produkty z jego wymaganiami, wskazując luki w kategorii ryzyka, ścieżce oceny zgodności, dokumentacji technicznej, numerze jednostki notyfikowanej i instrukcjach w języku polskim, zanim staną się problemem egzekucyjnym. Platforma pomaga budować i prowadzić deklarację zgodności UE oraz 10-letnie rejestry, śledzi pięcioletni termin ważności certyfikatów badania typu UE i powiadamia o zmianie, gdy nowelizacja lub akt wykonawczy w trybie nadzwyczajnym zmienia to, co obowiązuje.
Zobacz, jak działa Conphora · Zobacz plany i cennik
Źródła
- Rozporządzenie (UE) 2016/425 w sprawie środków ochrony indywidualnej, tekst skonsolidowany z 29 maja 2026 r. (EUR-Lex)
- Rozporządzenie (UE) 2016/425 w brzmieniu opublikowanym w Dz.Urz. UE L 81 z 31 marca 2016 r. (EUR-Lex)
- Informacje o dokumencie, daty i powiązania dla CELEX 32016R0425 (EUR-Lex)
- Rozporządzenie (UE) 2024/2748 w sprawie procedur nadzwyczajnych dotyczących oceny zgodności, domniemania zgodności, wspólnych specyfikacji i nadzoru rynku produktów (EUR-Lex)
- Środki ochrony indywidualnej (ŚOI), wraz z wytycznymi dotyczącymi rozporządzenia w sprawie ŚOI, wydanie 5, październik 2025 r. (Komisja Europejska, DG GROW)
- Regler for personlige værnemidler (Sikkerhedsstyrelsen, Erhvervsstyrelsen)
- Kontrol med personlige værnemidler (Sikkerhedsstyrelsen, Erhvervsstyrelsen)
- Sikkerhedsstyrelsen, od stycznia 2026 r. część Erhvervsstyrelsen (Sikkerhedsstyrelsen)
- Bekendtgørelse nr. 210 af 14. marts 2018 om indretning m.v. af personlige værnemidler (Retsinformation)
- Bekendtgørelse nr. 488 af 28. maj 2026 om ændring af bekendtgørelse om indretning m.v. af personlige værnemidler (Retsinformation)
- Lov om produkter og markedsovervågning, lovbekendtgørelse nr. 22 af 8. januar 2026 (Retsinformation)
Niniejszy przewodnik ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady prawnej.