EUDR w skrócie
EUDR, formalnie rozporządzenie (UE) 2023/1115 w sprawie udostępniania na rynku unijnym oraz wywozu z Unii niektórych towarów i produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów, wprowadza jedną zasadę: bydła, kakao, kawy, palmy olejowej, kauczuku, soi i drewna oraz produktów wymienionych w jego załączniku I nie wolno wprowadzać do obrotu na rynku UE, udostępniać na nim ani wywozić, chyba że są wolne od wylesiania, zostały wytworzone zgodnie z odpowiednimi przepisami państwa produkcji i są objęte oświadczeniem o należytej staranności lub uproszczonym oświadczeniem (art. 3). Status „wolny od wylesiania” mierzy się względem stałej daty: grunt nie może być objęty wylesianiem po 31 grudnia 2020 r., a drewno musi być pozyskane bez powodowania degradacji lasu po tej dacie (art. 2 pkt 13).
Rozporządzenie zastępuje rozporządzenie w sprawie drewna i rozszerza jego logikę z drewna na sześć towarów rolnych (art. 37). Z założenia opiera się na danych: przedsiębiorstwo, które jako pierwsze wprowadza produkt do obrotu, musi znać geolokalizację każdej działki, na której towar został uprawiony, zebrany lub wychowany (art. 9 ust. 1 lit. d). Weszło w życie 29 czerwca 2023 r. (art. 38 ust. 1), a po dwóch rozporządzeniach zmieniających, rozporządzeniu (UE) 2024/3234 i rozporządzeniu (UE) 2025/2650, jego obowiązki stosuje się od 30 grudnia 2026 r., z późniejszym terminem 30 czerwca 2027 r. dla mikro- i małych podmiotów, które powstały do 31 grudnia 2024 r. (art. 38 ust. 2 i 3).
Jeżeli Państwo produkują lub sprzedają meble, artykuły lifestyle’owe albo opakowania, rozporządzenie niemal na pewno Państwa dotyczy. Drewno jest jednym z siedmiu towarów, a załącznik I sięga daleko w głąb łańcucha: drewno piłowane, sklejka i płyty pilśniowe, drewniane palety i skrzynie, stolarka, drewniana zastawa stołowa, ramy, celuloza, papier i tektura, drewniane siedziska i meble oraz prefabrykowane budynki drewniane. W tym samym załączniku znajdują się skóra bydlęca, opony i czekolada. Marka, która uważa się za „firmę meblarską”, a nie „importera drewna”, nadal jest objęta zakresem, a obowiązki spoczywają na pierwszym przedsiębiorstwie, które wprowadza produkt do obrotu na rynku UE (art. 2 pkt 15 i art. 7).
Tekst urzędowy Rozporządzenie można przeczytać w EUR-Lex: rozporządzenie (UE) 2023/1115 (CELEX 32023R1115); tekst skonsolidowany z 26 grudnia 2025 r. obejmuje obie zmiany.
Zakres
Rozporządzenie dotyczy „odnośnych produktów”: towarów wymienionych w załączniku I, określonych kodami Nomenklatury Scalonej, które zawierają jeden z siedmiu „odnośnych towarów”, były nim karmione albo zostały z niego wytworzone (art. 1 ust. 1 oraz art. 2 pkt 1 i 2). Rozstrzygające pytanie nie brzmi, jak nazywa się Państwa firma, lecz czy kod CN produktu występuje w załączniku. Dla firm z branży lifestyle i opakowań ważne są dwa wyłączenia: rozporządzenie nie dotyczy towarów wytworzonych w całości z materiału, który zakończył cykl życia i w przeciwnym razie zostałby wyrzucony jako odpad, a pozycje załącznika dotyczące opakowań wyłączają materiał opakowaniowy używany wyłącznie do podpierania, ochrony lub przenoszenia innego produktu wprowadzanego do obrotu (załącznik I). Produkty wytworzone przed wejściem rozporządzenia w życie są poza jego zakresem, z okresem przejściowym dla drewna na podstawie rozporządzenia w sprawie drewna (art. 1 ust. 2 i art. 37).
Od rozporządzenia (UE) 2025/2650 rozporządzenie rozróżnia cztery role zamiast dwóch:
- Podmiot (operator) to każda osoba fizyczna lub prawna, która w ramach działalności handlowej wprowadza odnośne produkty do obrotu, czyli po raz pierwszy udostępnia je na rynku unijnym, lub je wywozi (art. 2 pkt 15 i 16). Gdy produkt wprowadza do obrotu przedsiębiorstwo spoza UE, za podmiot uważa się pierwsze przedsiębiorstwo mające siedzibę w UE, które udostępnia go na rynku (art. 7). Na podmiotach spoczywa pełny ciężar należytej staranności.
- Podmiot z dalszych etapów łańcucha dostaw wprowadza do obrotu lub wywozi produkty wytworzone z użyciem odnośnych produktów, z których wszystkie są już objęte oświadczeniem o należytej staranności lub uproszczonym oświadczeniem, i ma wyłącznie obowiązki informacyjne (art. 2 pkt 15b i art. 5).
- Handlowiec to każdy inny uczestnik łańcucha dostaw, który udostępnia odnośne produkty na rynku, z takimi samymi obowiązkami informacyjnymi jak podmiot z dalszych etapów łańcucha dostaw (art. 2 pkt 17 i art. 5).
- Mikro- lub mały podmiot pierwotny to podmiot będący osobą fizyczną albo mikro- lub małym przedsiębiorstwem, mający siedzibę w państwie sklasyfikowanym jako państwo niskiego ryzyka, który wprowadza do obrotu lub wywozi odnośne produkty, które sam wyhodował, zebrał, pozyskał lub wychował na działkach lub w gospodarstwach bydła znajdujących się w tym państwie; zamiast oświadczeń o należytej staranności składa jednorazowe uproszczone oświadczenie (art. 2 pkt 15a i art. 4a).
Wielkość przedsiębiorstwa ma znaczenie w dwóch miejscach. Podmioty niebędące MŚP mają dodatkowe obowiązki w zakresie zarządzania i sprawozdawczości, a podmioty z dalszych etapów łańcucha dostaw i handlowcy niebędący MŚP muszą rejestrować się w unijnym systemie informacyjnym i weryfikować należytą staranność, gdy pojawi się uzasadniona obawa (art. 5 ust. 2 i 6, art. 11 ust. 2 i art. 12 ust. 3). Mikro- i małe podmioty, które powstały do 31 grudnia 2024 r., mają późniejszą datę stosowania, 30 czerwca 2027 r., chyba że ich produkty były już objęte załącznikiem do rozporządzenia w sprawie drewna (art. 38 ust. 3). MŚP definiuje się przez odesłanie do art. 3 dyrektywy 2013/34/UE (art. 2 pkt 30).
Co należy zrobić
Należyta staranność przed wprowadzeniem do obrotu
Podmiot musi dochować należytej staranności w odniesieniu do każdego odnośnego produktu przed wprowadzeniem go do obrotu lub wywozem (art. 4 ust. 1 i art. 8 ust. 1). Należyta staranność obejmuje trzy etapy: zebranie informacji, dokumentów i danych wymaganych przez art. 9, ocenę ryzyka na podstawie art. 10 i, gdy ryzyko nie jest znikome, jego ograniczenie na podstawie art. 11 (art. 8 ust. 2). Produkty mogą być przekazywane dalej tylko wtedy, gdy ocena nie wykazuje ryzyka niezgodności lub wykazuje wyłącznie znikome ryzyko (art. 10 ust. 1).
Informacje do zebrania
Dla każdego produktu podmiot zbiera, porządkuje i przechowuje przez pięć lat: opis zawierający nazwę handlową, rodzaj produktu i, dla drewna, nazwy zwyczajowe oraz pełne nazwy naukowe gatunków; ilość w kilogramach masy netto, gdy produkt wchodzi na rynek lub z niego wychodzi; państwo produkcji; geolokalizację wszystkich działek, na których wyprodukowano towar, oraz datę lub przedział czasu produkcji, a w przypadku bydła geolokalizację wszystkich gospodarstw, w których utrzymywano zwierzęta; nazwę, adres pocztowy i adres e-mail każdego dostawcy i każdego odbiorcy; oraz wystarczająco rozstrzygające i weryfikowalne informacje, że produkt jest wolny od wylesiania i został wytworzony legalnie (art. 9 ust. 1). Geolokalizacja oznacza szerokość i długość geograficzną z co najmniej sześcioma miejscami po przecinku oraz wielokąty dla działek większych niż cztery hektary wykorzystywanych dla towarów innych niż bydło (art. 2 pkt 28). Jakiekolwiek wylesianie lub degradacja lasów na działce automatycznie dyskwalifikuje wszystko, co na niej wyprodukowano (art. 9 ust. 1 lit. d).
Ocena i ograniczanie ryzyka
Ocena ryzyka uwzględnia klasyfikację państwa produkcji przez Komisję jako państwa niskiego, standardowego lub wysokiego ryzyka (art. 29), obecność lasów i ludów tubylczych, częstość wylesiania, wiarygodność informacji, takie obawy jak korupcja, fałszowanie dokumentów czy konflikt zbrojny, złożoność łańcucha dostaw, ryzyko obejścia przepisów lub zmieszania z produktami nieznanego pochodzenia, uzasadnione obawy oraz informacje z systemów certyfikacji, pod warunkiem że spełniają wymogi art. 9 (art. 10 ust. 2). Oceny dokumentuje się i przegląda co najmniej raz w roku (art. 10 ust. 4). Gdy ryzyko nie jest znikome, podmiot przyjmuje środki ograniczające ryzyko przed wprowadzeniem produktu do obrotu, takie jak żądanie dodatkowych dokumentów lub przeprowadzenie niezależnych badań lub audytów, i może wspierać dostawców, w szczególności drobnych producentów, przez budowanie potencjału (art. 11 ust. 1). Każdy podmiot potrzebuje odpowiednich polityk, kontroli i procedur; podmioty niebędące MŚP muszą ponadto wyznaczyć kierownika ds. zgodności na szczeblu zarządczym i mieć niezależną funkcję audytu (art. 11 ust. 2). Gdy wszystkie towary pochodzą z państw sklasyfikowanych jako państwa niskiego ryzyka, uproszczona należyta staranność pozwala podmiotowi pominąć etapy oceny i ograniczania ryzyka po sprawdzeniu złożoności łańcucha dostaw i ryzyka obejścia przepisów, z dokumentacją dostępną na żądanie (art. 13).
Oświadczenie o należytej staranności
Przed wprowadzeniem produktu do obrotu lub jego wywozem podmiot udostępnia właściwym organom oświadczenie o należytej staranności za pośrednictwem unijnego systemu informacyjnego (art. 4 ust. 2 i art. 33). Oświadczenie zawiera informacje z załącznika II, czyli nazwę, adres i w stosownych przypadkach numer EORI podmiotu, kod HS, opis i ilość, państwo produkcji oraz geolokalizację wszystkich działek, a także oświadczenie, że dochowano należytej staranności i stwierdzono brak ryzyka lub tylko znikome ryzyko (załącznik II). Składając je, podmiot przejmuje odpowiedzialność za zgodność i przechowuje zapis oświadczenia przez pięć lat (art. 4 ust. 3). Numer referencyjny przekazuje się podmiotom z dalszych etapów łańcucha dostaw i handlowcom (art. 4 ust. 7), którzy przechowują go wraz z zapisami o dostawcach (art. 5 ust. 3). Upoważniony przedstawiciel może złożyć oświadczenie, ale odpowiedzialność pozostaje po stronie podmiotu (art. 6).
System należytej staranności, zapisy i sprawozdawczość
Podmioty ustanawiają i aktualizują system należytej staranności, przeglądają go co najmniej raz w roku, aktualizują go w razie nowych zmian i przechowują całą dokumentację należytej staranności przez co najmniej pięć lat (art. 12 ust. 1, 2 i 5). Podmioty niebędące MŚP ani osobami fizycznymi składają co roku sprawozdanie publiczne, także w internecie, o swoim systemie i podjętych krokach, z zestawieniem produktów, ilości i państw, wnioskami z oceny ryzyka i środkami ograniczającymi ryzyko; przedsiębiorstwa, które już składają sprawozdania na podstawie innych unijnych aktów o należytej staranności w łańcuchu wartości, mogą składać je tam (art. 12 ust. 3 i 4).
Podmioty z dalszych etapów łańcucha dostaw i handlowcy
Podmioty z dalszych etapów łańcucha dostaw i handlowcy mogą wprowadzać do obrotu, udostępniać na rynku lub wywozić odnośne produkty tylko wtedy, gdy posiadają wymagane informacje: tożsamość, adres i adres e-mail swoich dostawców wraz z numerami referencyjnymi oświadczeń o należytej staranności lub identyfikatorami oświadczeń, gdy dostawca jest podmiotem, oraz tożsamość podmiotów z dalszych etapów łańcucha dostaw lub handlowców, którym dostarczają (art. 5 ust. 1 i 3). Przechowują je przez co najmniej pięć lat i przekazują na żądanie (art. 5 ust. 4). Podmioty z dalszych etapów łańcucha dostaw i handlowcy niebędący MŚP rejestrują się ponadto w systemie informacyjnym przed rozpoczęciem obrotu, informują organy przed wprowadzeniem do obrotu produktu, o którym wiedzą, że jest niezgodny, i weryfikują, czy dochowano należytej staranności, gdy pojawi się uzasadniona obawa (art. 5 ust. 2 i 6). Każdy w łańcuchu musi niezwłocznie informować właściwe organy i swoich odbiorców, gdy nowe informacje wskazują na ryzyko, oraz pomagać organom przy kontrolach (art. 4 ust. 5 i 6, art. 5 ust. 5 i 7).
Mikro- lub małe podmioty pierwotne
Mikro- lub mały podmiot pierwotny składa w systemie informacyjnym jednorazowe uproszczone oświadczenie z informacjami z załącznika III przed wprowadzeniem produktów do obrotu lub ich wywozem, otrzymuje identyfikator oświadczenia i może zastąpić geolokalizację adresem pocztowym swoich działek lub gospodarstwa (art. 4a ust. 2, 3 i 5). Gdy wszystkie te informacje już istnieją w unijnej lub krajowej bazie danych, państwo członkowskie udostępnia je w systemie informacyjnym i odrębne oświadczenie nie jest potrzebne, choć produkty można przekazywać dalej dopiero po nadaniu identyfikatora (art. 4a ust. 4). Zwolnienie obejmuje oświadczenie dla każdego produktu, zapis oświadczeń i art. 4 ust. 4 lit. c; zakaz z art. 3 i obowiązek dochowania należytej staranności pozostają (art. 4a ust. 1).
Egzekwowanie i sankcje
Każde państwo członkowskie wyznacza jeden lub więcej właściwych organów do egzekwowania rozporządzenia (art. 14 ust. 1). Ich kontrole opierają się na planie opartym na ryzyku z minimalnymi rocznymi kwotami: co najmniej 9% podmiotów, podmiotów z dalszych etapów łańcucha dostaw niebędących MŚP i handlowców niebędących MŚP pozyskujących produkty z państw wysokiego ryzyka oraz 9% ilości tych produktów; co najmniej 3% tych, które pozyskują je z państw standardowego ryzyka; i co najmniej 1% tych, które pozyskują je z państw niskiego ryzyka, liczone dla każdego towaru (art. 16). Kontrole podmiotów obejmują system należytej staranności, oświadczenia i dowody, na których się opierają, a organy mogą stosować środki tymczasowe i nakazywać działania naprawcze (art. 18, art. 23 i art. 24). Produkty dopuszczane do obrotu lub wywożone podlegają dodatkowo kontrolom celnym, a numer referencyjny oświadczenia o należytej staranności, lub identyfikator oświadczenia w przypadku mikro- lub małych podmiotów pierwotnych, musi zostać udostępniony organom celnym przed dopuszczeniem do obrotu lub wywozem (art. 26 ust. 4). Każdy może przekazać właściwemu organowi uzasadnioną obawę (art. 31).
Sankcje ustalają państwa członkowskie, ale muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, a rozporządzenie określa ich zestaw: grzywny proporcjonalne do szkody dla środowiska i wartości produktów, obliczone tak, aby pozbawić osoby odpowiedzialne korzyści ekonomicznych i rosnące w przypadku powtarzających się naruszeń, z maksymalną wysokością dla osób prawnych wynoszącą co najmniej 4% całkowitego rocznego obrotu w całej UE w poprzednim roku obrotowym; konfiskata produktów i uzyskanych z nich przychodów; wykluczenie na okres do 12 miesięcy z zamówień publicznych i finansowania publicznego; czasowy zakaz wprowadzania odnośnych produktów do obrotu, udostępniania ich na rynku lub wywozu w przypadku poważnych lub powtarzających się naruszeń; oraz zakaz stosowania uproszczonej należytej staranności (art. 25 ust. 2). Prawomocne wyroki wobec osób prawnych są zgłaszane Komisji w ciągu 30 dni i publikowane na jej stronie internetowej wraz z nazwą przedsiębiorstwa, datą, streszczeniem naruszenia i sankcją (art. 25 ust. 3).
Jak pomaga Conphora
Conphora automatycznie monitoruje EUDR i zestawia Państwa produkty z odpowiednimi wymaganiami, w tym z terminami po 2025 r. Platforma wskazuje luki, pomaga uporządkować dane o geolokalizacji i legalności, które potrzebują Państwo od dostawców, i informuje Państwa o zmianach przepisów.
Źródła
- EUR-Lex: rozporządzenie (UE) 2023/1115, tekst skonsolidowany z 26 grudnia 2025 r.
- EUR-Lex: rozporządzenie (UE) 2023/1115 w brzmieniu opublikowanym (CELEX 32023R1115)
- EUR-Lex: rozporządzenie (UE) 2024/3234 zmieniające datę stosowania
- EUR-Lex: rozporządzenie (UE) 2025/2650 zmieniające niektóre obowiązki podmiotów i handlowców
- EUR-Lex: rozporządzenie (UE) nr 995/2010 (rozporządzenie w sprawie drewna), załącznik z objętymi produktami z drewna
- Komisja Europejska: rozporządzenie w sprawie produktów wolnych od wylesiania
Niniejszy przewodnik ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady prawnej.