De Kaderrichtlijn afvalstoffen definieert een regeling voor uitgebreide producentenverantwoordelijkheid als een pakket maatregelen dat de lidstaten nemen om ervoor te zorgen dat producenten van producten financiële verantwoordelijkheid, of financiële en organisatorische verantwoordelijkheid, dragen voor het beheer van de afvalfase van de levenscyclus van een product (art. 3, lid 21). Artikel 8 staat lidstaten toe deze verantwoordelijkheid op te leggen aan eenieder die beroepsmatig producten ontwikkelt, vervaardigt, verwerkt, behandelt, verkoopt of invoert, met inbegrip van de acceptatie van geretourneerde producten en afval en de financiering van het beheer daarvan, en artikel 8 bis stelt algemene minimumeisen voor de regelingen vast: duidelijk omschreven rollen, doelstellingen voor afvalbeheer, rapportage en financiële bijdragen die de kosten van gescheiden inzameling, vervoer en verwerking dekken en die, waar mogelijk, worden gedifferentieerd naar duurzaamheid, repareerbaarheid, herbruikbaarheid en recyclebaarheid.
Sectorale wetgeving maakt het beginsel verplicht. Op grond van de Verpakkingen- en verpakkingsafvalverordening hebben producenten uitgebreide producentenverantwoordelijkheid voor de verpakkingen die zij voor het eerst in een lidstaat op de markt aanbieden (art. 45); op grond van de Batterijenverordening geldt dit voor batterijen (art. 56); en op grond van de AEEA-richtlijn financieren producenten de inzameling, verwerking, nuttige toepassing en verwijdering van afgedankte elektrische en elektronische apparatuur en moeten zij zich registreren in elke lidstaat waar zij verkopen (art. 12 en 16). In elk geval wordt ‘producent’ per lidstaat gedefinieerd en omvat dit de fabrikant, de importeur, de merkeigenaar en verkopers op afstand uit andere landen, zodat een onderneming die aan Nederlandse consumenten verkoopt in Nederland producent is, ongeacht of zij daar is gevestigd.
In de praktijk betekent dit registratie in het nationale producentenregister, rapportage van de op de markt gebrachte hoeveelheden, betaling van bijdragen, doorgaans via een producentenverantwoordelijkheidsorganisatie, en, voor in het buitenland gevestigde verkopers, het aanwijzen van een gemachtigde voor uitgebreide producentenverantwoordelijkheid in elke betrokken lidstaat, zoals de Batterijen- en Verpakkingenverordening vereisen.