RoHS w skrócie
Dyrektywa RoHS, formalnie dyrektywa 2011/65/UE w sprawie ograniczenia stosowania niektórych niebezpiecznych substancji w sprzęcie elektrycznym i elektronicznym, ustanawia przepisy dotyczące ograniczenia stosowania niebezpiecznych substancji w sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (EEE) w celu ochrony zdrowia ludzkiego i środowiska, w tym ekologicznie bezpiecznego odzysku i unieszkodliwiania zużytego EEE (art. 1). Jej jedyna zasada materialna jest taka, że sprzęt wprowadzany do obrotu, w tym kable i części zamienne do jego naprawy, ponownego użycia, aktualizacji lub rozbudowy, nie może zawierać substancji z załącznika II w stężeniu przekraczającym maksymalną wartość w materiałach jednorodnych (art. 4 ust. 1 i 2), chyba że zastosowanie obejmuje zwolnienie z załącznika III lub IV (art. 4 ust. 6).
Tekst z 2011 r. jest wersją przekształconą dyrektywy 2002/95/WE dostosowaną do nowych ram prawnych: dodał oznakowanie CE, deklarację zgodności UE i obowiązki podmiotów gospodarczych, a zakres otwierał etapami na wyroby medyczne, przyrządy do monitorowania i kontroli, a ostatecznie, od 22 lipca 2019 r., na cały pozostały sprzęt. Jako dyrektywa działa ona poprzez prawo krajowe, które państwa członkowskie musiały przyjąć do 2 stycznia 2013 r. (art. 25).
Tekst urzędowy Dyrektywę można przeczytać w EUR-Lex: dyrektywa 2011/65/UE (CELEX 32011L0065) lub w tekście skonsolidowanym z 1 lipca 2026 r., który uwzględnia 88 aktów zmieniających, w tym aktualne zwolnienia z załączników III i IV.
Zakres
Sprzęt elektryczny i elektroniczny to sprzęt, który do prawidłowego działania, w odniesieniu do co najmniej jednej z przewidzianych funkcji, wymaga prądu elektrycznego lub pól elektromagnetycznych albo który wytwarza, przesyła lub mierzy taki prąd i pola, zaprojektowany do użytku przy napięciu znamionowym nieprzekraczającym 1 000 V prądu przemiennego lub 1 500 V prądu stałego (art. 3 pkt 1 i 2). Załącznik I dzieli go na jedenaście kategorii: duże i małe urządzenia gospodarstwa domowego, sprzęt informatyczny i telekomunikacyjny, sprzęt konsumencki, oświetlenie, narzędzia, zabawki, sprzęt rekreacyjny i sportowy, wyroby medyczne, przyrządy do monitorowania i kontroli, w tym przemysłowe, automaty do sprzedaży oraz, od 22 lipca 2019 r., cały pozostały EEE nieobjęty pierwszymi dziesięcioma kategoriami (załącznik I i art. 4 ust. 3). Kable o napięciu poniżej 250 V łączące sprzęt oraz części zamienne są objęte razem ze sprzętem, któremu służą (art. 3 pkt 5 i art. 4 ust. 1).
Art. 2 ust. 4 wyłącza sprzęt służący ochronie podstawowych interesów bezpieczeństwa państw członkowskich, sprzęt zaprojektowany do wysłania w przestrzeń kosmiczną, sprzęt specjalnie zaprojektowany do zainstalowania jako część wyłączonego sprzętu lub sprzętu spoza zakresu, wielkogabarytowe stacjonarne narzędzia przemysłowe, wielkogabarytowe instalacje stałe, środki transportu, z wyjątkiem elektrycznych pojazdów dwukołowych bez homologacji typu, maszyny samojezdne nieprzeznaczone do ruchu drogowego do użytku profesjonalnego, aktywne wyroby medyczne do implantacji, profesjonalnie instalowane panele fotowoltaiczne, sprzęt badawczo-rozwojowy przeznaczony wyłącznie do transakcji między przedsiębiorstwami oraz organy piszczałkowe. Dyrektywę stosuje się bez uszczerbku dla prawodawstwa dotyczącego bezpieczeństwa, zdrowia i chemikaliów, w szczególności REACH, oraz dla prawodawstwa dotyczącego odpadów (art. 2 ust. 3).
Obowiązki spoczywają na podmiotach gospodarczych: producencie, upoważnionym przedstawicielu, importerze i dystrybutorze (art. 3 pkt 10). Producentem jest ten, kto produkuje EEE lub zleca jego zaprojektowanie lub produkcję i wprowadza go do obrotu pod własną nazwą lub znakiem towarowym (art. 3 pkt 6), a importer lub dystrybutor, który sprzedaje pod własną marką lub modyfikuje sprzęt w sposób mogący wpłynąć na zgodność, przejmuje obowiązki producenta (art. 11).
10 substancji objętych ograniczeniem i ich limity
Załącznik II wymienia ołów, rtęć, chrom sześciowartościowy, polibromowane bifenyle (PBB), polibromowane etery difenylowe (PBDE), ftalan bis(2-etyloheksylu) (DEHP), ftalan benzylobutylu (BBP), ftalan dibutylu (DBP) i ftalan diizobutylu (DIBP) w maksymalnym stężeniu 0,1% masy oraz kadm w stężeniu 0,01% w każdym materiale jednorodnym. Materiał jednorodny to materiał o jednolitym składzie w całej masie albo kombinacja materiałów, których nie można rozłączyć ani rozdzielić za pomocą działań mechanicznych, takich jak odkręcanie, cięcie, kruszenie, mielenie i ścieranie (art. 3 pkt 20), więc połączenie lutowane, powłoka lub plastikowa obudowa są oceniane każde z osobna. Cztery ftalany dodała dyrektywa delegowana (UE) 2015/863 i stosuje się je od 22 lipca 2019 r., a w przypadku wyrobów medycznych oraz przyrządów do monitorowania i kontroli od 22 lipca 2021 r.; DEHP, BBP i DBP w zabawkach pozostają uregulowane we wpisie 51 REACH (załącznik II).
Ograniczenie objęło wyroby medyczne oraz przyrządy do monitorowania i kontroli 22 lipca 2014 r., wyroby do diagnostyki in vitro 22 lipca 2016 r., przemysłowe przyrządy do monitorowania i kontroli 22 lipca 2017 r., a cały pozostały sprzęt 22 lipca 2019 r. (art. 4 ust. 3). Kable i części zamienne do sprzętu wprowadzonego do obrotu przed tymi datami albo przed wygaśnięciem zwolnienia, z którego sprzęt korzystał, pozostają zwolnione (art. 4 ust. 4), a ponownie używane części zamienne odzyskane z takiego sprzętu mogą krążyć w poddających się audytowi zamkniętych systemach zwrotu między przedsiębiorstwami, z powiadomieniem konsumenta o ponownym użyciu, w okresach określonych w art. 4 ust. 5, z których ostatni kończy się 22 lipca 2029 r. Komisja powinna rozważać okresowy przegląd załącznika II z zastosowaniem kryteriów z art. 6, a od 13 sierpnia 2027 r. co najmniej raz na cztery lata na podstawie dokumentacji dotyczących ograniczeń przygotowanych przez Europejską Agencję Chemikaliów lub państwo członkowskie (art. 6 w brzmieniu zmienionym dyrektywą (UE) 2025/2456).
Zwolnienia
Załącznik III wymienia zwolnienia dla wszystkich kategorii, a załącznik IV zwolnienia właściwe dla wyrobów medycznych oraz przyrządów do monitorowania i kontroli. Komisja dodaje lub skreśla wpisy aktem delegowanym, jeżeli eliminacja lub zastąpienie przez zmiany konstrukcyjne albo materiałowe jest naukowo lub technicznie niewykonalne, niezawodność substytutów nie jest zapewniona albo łączny negatywny wpływ zastąpienia prawdopodobnie przeważy nad korzyściami, z uwzględnieniem dostępności substytutów, skutków społeczno-ekonomicznych i innowacji (art. 5 ust. 1). Zwolnienia obowiązują do pięciu lat w przypadku kategorii 1–7, 10 i 11 oraz do siedmiu lat w przypadku kategorii 8 i 9 i można je odnawiać; wniosek o odnowienie złożony co najmniej 18 miesięcy przed wygaśnięciem utrzymuje zwolnienie w mocy do czasu podjęcia decyzji przez Komisję, a odmowa odnowienia lub uchylenie zwolnienia wywołuje skutki po upływie od 12 do 18 miesięcy od decyzji (art. 5 ust. 2, 5 i 6). Wnioski składa się zgodnie z załącznikiem V i mogą je składać producent, jego upoważniony przedstawiciel lub każdy podmiot gospodarczy w łańcuchu dostaw.
Tekst skonsolidowany z 1 lipca 2026 r. obejmuje 88 aktów zmieniających, z których wszystkie poza dyrektywą (UE) 2017/2102 są dyrektywami delegowanymi Komisji dostosowującymi załączniki. Najnowsze, dyrektywy delegowane (UE) 2025/1802, 2025/2363 i 2025/2364 z 8 września 2025 r., odnowiły zwolnienia dla ołowiu w lutowiach o wysokiej temperaturze topnienia (pkt 7(a)), w komponentach szklanych lub ceramicznych (pkt 7(c)) oraz ołowiu jako pierwiastka stopowego w stali, aluminium i miedzi (pkt 6(a)–6(c)) w postaci zawężonych podwpisów, które obowiązują od 1 lipca 2026 r. i wygasają w okresie od 11 grudnia 2026 r. do 31 grudnia 2027 r. Od 13 sierpnia 2027 r. dyrektywa (UE) 2025/2456 przenosi rozpatrywanie wniosków do Europejskiej Agencji Chemikaliów: sprawdza ona kompletność wniosków, przeprowadza konsultacje publiczne i uzyskuje opinie swojego Komitetu ds. Analiz Społeczno-Ekonomicznych oraz, w stosownych przypadkach, Komitetu ds. Oceny Ryzyka w ciągu 12 miesięcy, po czym Komisja podejmuje decyzję w ciągu 9 miesięcy.
Jak wykazuje się zgodność z RoHS
Jednostka notyfikowana nie jest zaangażowana. Producent projektuje i wytwarza sprzęt zgodnie z art. 4, sporządza dokumentację techniczną i przeprowadza wewnętrzną kontrolę produkcji zgodnie z modułem A załącznika II do decyzji nr 768/2008/WE, następnie wystawia deklarację zgodności UE według załącznika VI i umieszcza oznakowanie CE na gotowym sprzęcie (art. 7 lit. a–c, art. 13 i art. 15). Jeżeli inne prawodawstwo Unii wymaga oceny zgodności co najmniej tak rygorystycznej, zgodność z RoHS można wykazać w ramach tej procedury z jedną dokumentacją techniczną (art. 7 lit. c i art. 13 ust. 2). Sprzęt z oznakowaniem CE uznaje się za zgodny, jeżeli nie ma dowodów przeciwnych, a materiały, komponenty i sprzęt zbadane lub ocenione zgodnie z normami zharmonizowanymi opublikowanymi w Dzienniku Urzędowym uznaje się za zgodne (art. 16). Dokumentację i deklarację przechowuje się przez 10 lat (art. 7 lit. d).
Producenci zapewniają ponadto zgodność produkcji seryjnej, prowadzą rejestr sprzętu niezgodnego z wymaganiami i przypadków odzyskania produktu oraz informują dystrybutorów, oznaczają sprzęt identyfikatorem oraz swoją nazwą i adresem, podejmują działania naprawcze i informują organy, gdy sprzęt nie jest zgodny z wymaganiami, oraz współpracują na żądanie (art. 7 lit. e–j). Upoważnieni przedstawiciele działają na podstawie pełnomocnictwa, które musi obejmować co najmniej przechowywanie dokumentów i współpracę z organami (art. 8). Importerzy wprowadzają do obrotu wyłącznie sprzęt zgodny z wymaganiami, weryfikują pracę producenta, dodają własną nazwę i adres, prowadzą rejestr sprzętu niezgodnego z wymaganiami i przypadków odzyskania produktu, podejmują działania naprawcze i przechowują deklarację przez 10 lat (art. 9). Dystrybutorzy sprawdzają oznakowanie CE, dokumenty i oznaczenia przed udostępnieniem sprzętu na rynku i dopilnowują podjęcia działań naprawczych (art. 10). Każdy podmiot identyfikuje swoich dostawców i odbiorców przez 10 lat (art. 12).
Związek RoHS z REACH i WEEE
RoHS stosuje się bez uszczerbku dla REACH, rozporządzenia (WE) nr 1907/2006, a przegląd załącznika II musi pozostawać spójny z REACH i uwzględniać jego załączniki XIV i XVII (art. 2 ust. 3 i art. 6 ust. 1). Oba reżimy nakładają się tam, gdzie ta sama substancja jest ograniczona w obu, dlatego ograniczenie dotyczące ftalanów w zabawkach pozostawiono REACH, we wpisie 51 (załącznik II). Dyrektywa uzupełnia przepisy WEEE o zbieraniu i przetwarzaniu zużytego sprzętu, zapobiegając od samego początku obecności substancji objętych ograniczeniem w produktach, a wnioski o zwolnienia muszą uwzględniać przygotowanie do ponownego użycia i recykling zużytego EEE (art. 1 i załącznik V lit. e).
Egzekwowanie i konsekwencje
Nadzór rynku odbywa się na podstawie rozporządzenia (UE) 2019/1020, które zastąpiło art. 15–29 rozporządzenia (WE) nr 765/2008, do których odsyła art. 18 dyrektywy, w tym kontrole sprzętu wprowadzanego na rynek Unii. Producenci, importerzy i dystrybutorzy, którzy uważają lub mają powody sądzić, że sprzęt nie jest zgodny z wymaganiami, muszą niezwłocznie doprowadzić go do zgodności, wycofać go z obrotu lub odzyskać oraz poinformować właściwe organy zainteresowanych państw członkowskich (art. 7 lit. i, art. 9 lit. f i art. 10 lit. c). Państwa członkowskie ustanawiają skuteczne, proporcjonalne i odstraszające sankcje za naruszenia przepisów transponujących, zgłoszone Komisji do 2 stycznia 2013 r. (art. 23), i muszą karać niewłaściwe używanie oznakowania CE, przy czym w przypadku poważnych naruszeń możliwe są sankcje karne (art. 15 ust. 3). W Polsce dyrektywę wdraża rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie zasadniczych wymagań dotyczących ograniczenia stosowania niektórych niebezpiecznych substancji w sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (Dz.U. 2017 poz. 7), nadzór rynku sprawują organy nadzoru rynku, w tym Prezes UOKiK i wojewódzcy inspektorzy Inspekcji Handlowej, a wprowadzanie do obrotu sprzętu niezgodnego z wymaganiami jest zabronione.
Jak pomaga Conphora
Conphora monitoruje dyrektywę RoHS i każdą dyrektywę delegowaną, która dodaje, odnawia lub zamyka zwolnienie, zestawia Państwa produkty i ich materiały jednorodne z limitami z załącznika II i zwolnieniami, z których Państwo korzystają, oraz sygnalizuje wygasające zwolnienia na tyle wcześnie, by zdążyć z substytucją lub wnioskiem o odnowienie. Platforma pomaga przygotować i prowadzić dokumentację techniczną, deklarację zgodności UE oraz 10-letnią dokumentację, a także ostrzega, gdy przegląd substancji lub przekazanie zadań Europejskiej Agencji Chemikaliów zmienia to, co muszą Państwo zrobić.
Zobacz, jak działa Conphora · Zobacz plany i cennik
Źródła
- Dyrektywa 2011/65/UE w sprawie ograniczenia stosowania niektórych niebezpiecznych substancji w sprzęcie elektrycznym i elektronicznym, tekst skonsolidowany z 1 lipca 2026 r. (EUR-Lex)
- Dyrektywa 2011/65/UE w brzmieniu opublikowanym w Dz.Urz. UE L 174 z 1 lipca 2011 r. (EUR-Lex)
- Informacje o dokumencie, daty i powiązania dla CELEX 32011L0065 (EUR-Lex)
- Dyrektywa delegowana Komisji (UE) 2015/863 dodająca cztery ftalany do załącznika II (EUR-Lex)
- Dyrektywa (UE) 2017/2102 zmieniająca dyrektywę 2011/65/UE w odniesieniu do zakresu stosowania, części zamiennych i okresów zwolnień (EUR-Lex)
- Dyrektywa delegowana Komisji (UE) 2025/1802 w sprawie ołowiu w lutowiach o wysokiej temperaturze topnienia (EUR-Lex)
- Dyrektywa delegowana Komisji (UE) 2025/2363 w sprawie ołowiu w komponentach szklanych lub ceramicznych (EUR-Lex)
- Dyrektywa delegowana Komisji (UE) 2025/2364 w sprawie ołowiu jako pierwiastka stopowego w stali, aluminium i miedzi (EUR-Lex)
- Dyrektywa (UE) 2025/2456 przekazująca zadania naukowe i techniczne Europejskiej Agencji Chemikaliów (EUR-Lex)
- Rozporządzenie (WE) nr 765/2008 w sprawie akredytacji i nadzoru rynku (EUR-Lex)
- Dyrektywa RoHS (Komisja Europejska, DG Environment)
- Faktaark: Elektrisk og elektronisk udstyr, RoHS-bekendtgørelsen (Miljøstyrelsen)
Niniejszy przewodnik ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady prawnej.