DetR w skrócie
Rozporządzenie w sprawie detergentów (DetR), formalnie rozporządzenie (WE) nr 648/2004, jest dedykowanym aktem prawa UE dotyczącym wprowadzania do obrotu detergentów i środków powierzchniowo czynnych do detergentów. Ujednolica ono pięć zagadnień: biodegradowalność środków powierzchniowo czynnych, ograniczenia lub zakazy stosowania środków powierzchniowo czynnych ze względu na biodegradowalność, dodatkowe etykietowanie detergentów, w tym alergeny zapachowe, informacje, które producenci muszą posiadać dla właściwych organów i personelu medycznego, oraz limity fosforanów i innych związków fosforu w detergentach do prania i do automatycznych zmywarek do użytku konsumenckiego (art. 1). Jako rozporządzenie weszło w życie i zaczęło być stosowane bezpośrednio w każdym państwie członkowskim 8 października 2005 r., w dniu, w którym uchyliło pięć dyrektyw dotyczących detergentów z lat 1973–1986 oraz zalecenie 89/542/EWG (art. 17 i art. 19).
Rozporządzenie uzupełnia ogólne przepisy o chemikaliach, a nie je zastępuje: jego obowiązki informacyjne i dotyczące etykietowania stosuje się bez uszczerbku dla REACH, dla przepisów rozporządzenia CLP dotyczących klasyfikacji, etykietowania i pakowania oraz dla zgłoszenia do ośrodków toksykologicznych z art. 45 CLP (art. 9 ust. 1 i art. 11 ust. 1). Jego dni są już policzone: rozporządzenie (UE) 2026/405 w sprawie detergentów i środków powierzchniowo czynnych weszło w życie 22 marca 2026 r. i uchyla je ze skutkiem od 23 września 2029 r. (rozporządzenie (UE) 2026/405, art. 35 i art. 37).
Tekst urzędowy Rozporządzenie można przeczytać w EUR-Lex: rozporządzenie (WE) nr 648/2004 (CELEX 32004R0648) lub tekst ujednolicony z dnia 1 czerwca 2015 r., który obejmuje etykietowanie alergenów zapachowych, dostosowanie do CLP i limity fosforu. Aktem następczym jest rozporządzenie (UE) 2026/405 (CELEX 32026R0405).
Zakres stosowania
Detergentem jest każda substancja lub mieszanina zawierająca mydła lub inne środki powierzchniowo czynne, przeznaczona do procesów prania i czyszczenia, w dowolnej postaci – płynu, proszku, pasty, kostki, tabletki lub kształtki – oferowana do użytku domowego, instytucjonalnego lub przemysłowego. Rozporządzenie dodaje cztery grupy, które same w sobie uważa się za detergenty: pomocnicze mieszaniny do prania służące do moczenia, płukania lub wybielania, płyny zmiękczające do tkanin, mieszaniny czyszczące do ogólnego czyszczenia i czyszczenia powierzchni oraz inne mieszaniny czyszczące i piorące (art. 2 pkt 1). Pranie oznacza czyszczenie bielizny, tkanin, naczyń i innych twardych powierzchni (art. 2 pkt 2), dlatego mydło i żel pod prysznic do ciała są natomiast produktami kosmetycznymi na podstawie rozporządzenia (WE) nr 1223/2009. Środek powierzchniowo czynny to organiczna substancja lub mieszanina o właściwościach powierzchniowo czynnych, zawierająca grupy hydrofilowe i hydrofobowe, zdolna do obniżania napięcia powierzchniowego wody, tworzenia warstw jednocząsteczkowych, emulsji lub miceli oraz adsorpcji na granicy faz woda–ciało stałe (art. 2 pkt 6).
Rozporządzenie (UE) nr 259/2012 dodało dwie kategorie konsumenckie, z którymi wiążą się dodatkowe obowiązki: detergent do prania do użytku konsumenckiego to detergent do prania wprowadzony do obrotu do użytku przez osoby nieprofesjonalne, w tym w publicznych pralniach samoobsługowych, a detergent do automatycznych zmywarek do użytku konsumenckiego to detergent wprowadzony do obrotu do stosowania w automatycznych zmywarkach przez osoby nieprofesjonalne (art. 2 pkt 1a i 1b). Detergent przemysłowy i instytucjonalny to detergent do prania i czyszczenia poza sferą domową, wykonywanego przez wyspecjalizowany personel przy użyciu specjalnych produktów (art. 2 pkt 12).
Obowiązki spoczywają na producencie, czyli osobie fizycznej lub prawnej odpowiedzialnej za wprowadzenie detergentu lub środka powierzchniowo czynnego do obrotu: wytwórcy, importerze, pakowaczu działającym na własny rachunek lub każdym, kto zmienia właściwości produktu albo tworzy lub zmienia jego etykietowanie. Dystrybutor, który niczego nie zmienia, nie jest producentem, chyba że działa jako importer (art. 2 pkt 10). Wprowadzenie do obrotu to pierwsze udostępnienie na rynku Unii, a przywóz na obszar celny Unii uważa się za wprowadzenie do obrotu (art. 2 pkt 9). Producenci muszą mieć siedzibę we Wspólnocie i odpowiadają za zgodność (art. 3 ust. 2 i 3).
Środki powierzchniowo czynne będące biobójczymi substancjami czynnymi stosowanymi jako środki dezynfekujące są wyłączone z załączników biodegradowalności II, III, IV i VIII, jeżeli są wymienione lub dopuszczone na podstawie przepisów o produktach biobójczych, a zawierający je detergent jest oznakowany jako zawierający środek dezynfekujący (art. 3 ust. 1). Artykuł ten nadal powołuje dyrektywę 98/8/WE, lecz została ona uchylona ze skutkiem od 1 września 2013 r., a odesłania do niej odczytuje się jako odesłania do rozporządzenia w sprawie produktów biobójczych, zgodnie z tabelą korelacji w jego załączniku VII (rozporządzenie (UE) nr 528/2012, art. 96). W praktyce wyłączenie należy zatem dziś sprawdzać na podstawie rozporządzenia (UE) nr 528/2012, a rozporządzenie (UE) 2026/405 zapisuje to samo wyłączenie w jego terminach, obejmując unijny wykaz zatwierdzonych substancji czynnych i załącznik I do tego rozporządzenia, program przeglądu na podstawie rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 1062/2014 oraz składniki środków dezynfekujących dopuszczone na podstawie jego art. 55 (rozporządzenie (UE) 2026/405, art. 4 ust. 2).
Co należy zrobić
Biodegradowalność środków powierzchniowo czynnych
Środki powierzchniowo czynne oraz zawierające je detergenty można wprowadzać do obrotu bez dalszych limitów biodegradowalności, jeżeli spełniają kryteria załącznika III dotyczące ostatecznej biodegradacji tlenowej (art. 4 ust. 1). Załącznik III wyznacza próg zaliczenia na poziomie mineralizacji co najmniej 60% w ciągu 28 dni w jednym z sześciu badań, z metodą referencyjną EN ISO 14593:1999 (badanie CO2 w przestrzeni nadpowierzchniowej), i dopuszcza dwie metody DOC z progiem 70%, gdy uzasadniają to właściwości fizyczne środka powierzchniowo czynnego (załącznik III, części A i B). Badania należy przeprowadzać zgodnie z normami z załącznika I, normą EN ISO/IEC 17025 lub zasadami dobrej praktyki laboratoryjnej (art. 7).
Jeżeli środek powierzchniowo czynny nie spełnia wymogów załącznika III, producenci detergentów przemysłowych lub instytucjonalnych albo środków powierzchniowo czynnych do nich przeznaczonych mogą wystąpić o odstępstwo do właściwego organu państwa członkowskiego i do Komisji, z dokumentacją techniczną zawierającą wyniki badań pierwotnej biodegradowalności z załącznika II, które muszą wynosić co najmniej 80%, oraz uzupełniającą ocenę ryzyka z załącznika IV (art. 4 ust. 2, art. 4 ust. 3 i art. 5). Komisja przyznaje odstępstwa dla zastosowań przemysłowych lub instytucjonalnych o niskim stopniu rozproszenia i szczególnym charakterze, w których ryzyko dla środowiska jest małe w porównaniu z korzyściami społeczno-gospodarczymi, i wpisuje je do załącznika V; środki powierzchniowo czynne, którym odmówiono odstępstwa, trafiają do załącznika VI (art. 6). Załącznik V zawierał do 27 czerwca 2019 r. jedną pozycję – etoksylowany alkohol typu Guerbeta do mycia butelek, czyszczenia w obiegu zamkniętym (CIP) i czyszczenia metali; załącznik VI jest pusty (załącznik V i załącznik VI w brzmieniu nadanym rozporządzeniem (WE) nr 551/2009).
Limity fosforu
Od 30 czerwca 2013 r. detergentu do prania do użytku konsumenckiego nie można wprowadzać do obrotu, jeżeli jego całkowita zawartość fosforu wynosi 0,5 g lub więcej w zalecanej ilości na główny cykl standardowego wsadu pralki w twardej wodzie, a od 1 stycznia 2017 r. detergentu do automatycznych zmywarek do użytku konsumenckiego nie można wprowadzać do obrotu, jeżeli jego całkowita zawartość fosforu wynosi 0,3 g lub więcej w standardowej dawce (art. 4a i załącznik VIa). Limit dla zmywarek utrzymał się, ponieważ Parlament i Rada nie postanowiły inaczej na podstawie przeglądu Komisji przeprowadzonego do 31 grudnia 2016 r. (art. 16). Państwa członkowskie mogą utrzymać lub ustanowić krajowe przepisy dotyczące fosforanów w detergentach, których załącznik nie obejmuje, takich jak płyny do ręcznego mycia naczyń czy produkty przemysłowe (art. 14 ust. 2). Rozporządzenie (UE) 2026/405 przenosi oba limity do swojego załącznika III i zobowiązuje Komisję do oceny dalszych obniżek i nowych kategorii produktów do 23 marca 2028 r. (rozporządzenie (UE) 2026/405, art. 6, art. 34 ust. 2 i załącznik III).
Informacje dla organów i dla personelu medycznego
Producenci muszą przechowywać do dyspozycji właściwych organów wyniki badań z załącznika III oraz, w odniesieniu do środków powierzchniowo czynnych objętych wnioskiem o odstępstwo, dokumentację techniczną z załączników II i IV, a także dysponować dokumentacją potwierdzającą, że badania wykonano prawidłowo i że mogą korzystać z ich wyników (art. 9 ust. 1 i 2). Dla każdej mieszaniny objętej rozporządzeniem muszą prowadzić kartę składników zgodnie z załącznikiem VII C, wymieniającą wszystkie składniki w malejącej kolejności masowej w przedziałach: 10% lub więcej, od 1% do poniżej 10%, od 0,1% do poniżej 1% oraz poniżej 0,1%, z nazwą zwyczajową lub IUPAC, nazwą INCI, jeżeli jest dostępna, numerem CAS i nazwą z Farmakopei Europejskiej, i przekazywać ją bez zbędnej zwłoki i bezpłatnie każdemu personelowi medycznemu, który o nią poprosi, lub organowi publicznemu wyznaczonemu przez państwo członkowskie; odbiorcy zachowują jej poufność i wykorzystują ją wyłącznie do celów medycznych (art. 9 ust. 3 i załącznik VII C).
Etykietowanie
Opakowanie konsumenckie musi zawierać, w sposób czytelny, widoczny i nieusuwalny, nazwę i nazwę handlową produktu, nazwę lub znak towarowy, pełny adres i numer telefonu strony odpowiedzialnej za wprowadzenie go do obrotu oraz adres, adres e-mail (jeżeli jest dostępny) i numer telefonu, pod którymi można uzyskać kartę składników; te same informacje umieszcza się w dokumentach towarzyszących transportowi luzem (art. 11 ust. 2). Skład deklaruje się zgodnie z załącznikiem VII A: osiemnaście klas składników, od fosforanów, fosfonianów oraz anionowych, kationowych, amfoterycznych i niejonowych środków powierzchniowo czynnych po środki wybielające, EDTA, NTA, fenole, węglowodory, mydło, zeolity i polikarboksylany, podawanych w przedziałach poniżej 5%, od 5% do poniżej 15%, od 15% do poniżej 30% oraz 30% i więcej, jeżeli dodano je w ilości powyżej 0,2%; enzymy, środki dezynfekujące, rozjaśniacze optyczne i substancje zapachowe – zawsze, gdy zostały dodane; środki konserwujące – pod ich nazwą zwyczajową; a alergeny zapachowe w stężeniu powyżej 0,01% – z nazwy, z użyciem nomenklatury stosowanej w przepisach o kosmetykach (art. 11 ust. 3 i załącznik VII A). Opakowanie zawiera również instrukcję użytkowania, szczególne środki ostrożności oraz adres strony internetowej, na której można uzyskać wykaz składników.
Detergenty do prania do użytku konsumenckiego dodają informacje o dozowaniu z załącznika VII B: zalecane ilości w mililitrach lub gramach na standardowy wsad dla wody miękkiej, średnio twardej i twardej, liczbę standardowych wsadów na opakowanie w wodzie średnio twardej, 4,5 kg suchych tkanin dla detergentów o działaniu uniwersalnym i 2,5 kg dla detergentów do tkanin delikatnych oraz pojemność i oznaczenia ewentualnej miarki; detergenty do automatycznych zmywarek do użytku konsumenckiego podają standardową dawkę na główny cykl w w pełni załadowanej zmywarce na 12 kompletów naczyń (art. 11 ust. 4 i załącznik VII B). Jeżeli państwo członkowskie wymaga etykietowania w języku krajowym, producenci i dystrybutorzy muszą się do tego zastosować w odniesieniu do informacji o składzie i dozowaniu (art. 11 ust. 5). Detergenty przeznaczone do użytku w sektorze przemysłowym i instytucjonalnym i nieudostępniane ogółowi społeczeństwa mogą zastąpić etykietowanie z załącznika VII A kartami charakterystyki technicznej, kartami charakterystyki lub podobnym odpowiednim środkiem, pod warunkiem że podane zostaną równoważne informacje (załącznik VII A).
Publiczny wykaz składników
Producenci muszą opublikować kartę składników na stronie internetowej, bez przedziałów masowych i numerów CAS, z użyciem nazw INCI, a w razie ich braku nazwy z Farmakopei Europejskiej, nazwy zwyczajowej lub IUPAC, z wyrazami „parfum” i „colorant” dla substancji zapachowych i barwników oraz z alergenami zapachowymi w stężeniu powyżej 0,01% wymienionymi z nazwy. Dostęp nie może być ograniczony, treść musi być aktualizowana, a strona musi zawierać odsyłacz do tabeli odpowiedniości między nazwami INCI, nazwami z Farmakopei i numerami CAS. Detergenty przemysłowe lub instytucjonalne i ich środki powierzchniowo czynne są zwolnione, jeżeli dostępna jest karta charakterystyki technicznej lub karta charakterystyki (załącznik VII D).
Obowiązki według roli
Producent, czyli ten, kto wprowadza produkt do obrotu, ponosi obowiązki dotyczące biodegradowalności, badań, dokumentacji, karty składników, etykietowania, dozowania, strony internetowej i fosforu (art. 3, art. 4, art. 4a, art. 9 i art. 11). Importera uważa się za producenta i jest on stroną odpowiedzialną z siedzibą we Wspólnocie, jakiej wymaga rozporządzenie (art. 2 pkt 9, art. 2 pkt 10 i art. 3 ust. 2). Dystrybutor, który sprzedaje produkt bez zmian, nie jest producentem, natomiast ten, kto przepakowuje, zmienia etykiety, sprzedaje pod własną marką lub importuje, przejmuje całą rolę producenta, a każdy dystrybutor musi przestrzegać krajowych wymogów językowych (art. 2 pkt 10 i art. 11 ust. 5).
Rozporządzenie następcze od 23 września 2029 r.
Rozporządzenie (UE) 2026/405 zostało podpisane 11 lutego 2026 r., opublikowane 2 marca 2026 r. i weszło w życie 22 marca 2026 r. Ma zastosowanie od 23 września 2029 r., kiedy uchyla rozporządzenie (WE) nr 648/2004, z wyjątkiem jego art. 4 ust. 3 i 4, które stosuje się natychmiast i które wymagają, aby folie i polimery w foliach spełniały kryteria biodegradowalności do 23 marca 2032 r., a pozostałe substancje organiczne dodawane w ilości 10% lub większej – do 23 marca 2034 r. (rozporządzenie (UE) 2026/405, art. 4, art. 35 i art. 37). Nowy akt rozszerza definicję detergentu na substancje, mieszaniny lub mikroorganizmy przeznaczone do czyszczenia, moczenia, płukania, wybielania, zmiękczania lub perfumowania tkanin, naczyń lub powierzchni, ustanawia wymogi dla detergentów zawierających mikroorganizmy, ogranicza badania na zwierzętach, utrzymuje limity fosforu i dodaje obowiązki producentów, upoważnionych przedstawicieli, importerów i dystrybutorów, uzupełnianie opakowań (refill), etykietowanie ogólne i cyfrowe, przepisy o sprzedaży na odległość, cyfrowy paszport produktu z kontrolami celnymi oraz procedury nadzoru rynku nowych ram prawnych (rozporządzenie (UE) 2026/405, art. 2 ust. 1, art. 5, art. 7, art. 8–29). Produkty wprowadzone do obrotu przed 23 września 2029 r. na podstawie starych przepisów można udostępniać na rynku bezterminowo; produkty wprowadzone do obrotu między 23 września 2029 r. a 22 września 2030 r. na podstawie starych przepisów można udostępniać do 23 września 2030 r. (rozporządzenie (UE) 2026/405, art. 36).
Egzekwowanie przepisów i kary
Każde państwo członkowskie wyznacza właściwe organy i powiadamia Komisję o zatwierdzonych laboratoriach (art. 8). Organy mogą stosować wszelkie niezbędne środki kontroli w odniesieniu do detergentów znajdujących się na rynku, z użyciem metod referencyjnych z załącznika VIII, bez zobowiązywania producentów do powtarzania ani finansowania badań, które zostały już zaliczone w zatwierdzonym laboratorium (art. 10). Państwo członkowskie, które uważa, że zgodny detergent nadal stwarza ryzyko dla zdrowia ludzi lub zwierząt albo dla środowiska, może go tymczasowo wycofać z obrotu, odzyskać lub ograniczyć i musi poinformować o tym pozostałe państwa członkowskie i Komisję, która rozstrzyga w ciągu dziewięćdziesięciu dni (art. 15). Państwa członkowskie ustanawiają skuteczne, proporcjonalne i odstraszające kary, mogą upoważnić organy do uniemożliwiania udostępniania na rynku niezgodnych detergentów i środków powierzchniowo czynnych oraz muszą dopuścić zatrzymywanie niezgodnych partii (art. 18). Nadzór rynku odbywa się zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2019/1020, które wymienia rozporządzenie w swoim załączniku I.
W Danii rozporządzenie ma bezpośrednie zastosowanie, a nadzór nad nim sprawuje inspekcja chemiczna Miljøstyrelsen, Kemikalieinspektionen, na podstawie ustawy o chemikaliach (lov om kemikalier, lovbekendtgørelse nr 1200 z dnia 25 września 2025 r.). Organ nadzoru musi doprowadzić do zakończenia sytuacji niezgodnej z prawem i może nakazać stronie odpowiedzialnej wstrzymanie sprzedaży, ostrzeżenie użytkowników, usunięcie przyczyny, odzyskanie lub zniszczenie produktu (§ 48). Naruszenie rozporządzenia UE dotyczącego substancji, mieszanin lub wyrobów objętych ustawą jest zagrożone grzywną, o ile na podstawie innych przepisów nie należy się surowsza kara (§ 59 ust. 1 pkt 1), a kara rośnie do pozbawienia wolności do dwóch lat, jeżeli naruszenie jest umyślne lub rażąco niedbałe i zaszkodziło życiu lub zdrowiu ludzi albo zwierząt domowych, zaszkodziło środowisku lub naraziło je na niebezpieczeństwo, albo przyniosło lub miało przynieść korzyść majątkową, w tym poprzez oszczędności (§ 59 ust. 2). Organ nadzoru, lub w jego imieniu policja, może zajmować niezgodne z prawem substancje, mieszaniny i wyroby na zasadach rozdziału 74 duńskiej ustawy o wymiarze sprawiedliwości (§ 48 b), przedsiębiorstwa mogą ponosić odpowiedzialność karną (§ 60), a okres przedawnienia tej odpowiedzialności wynosi pięć lat (§ 61).
Jak pomaga Conphora
Conphora monitoruje DetR i rozporządzenie następcze oraz zestawia Państwa detergenty z wymaganiami, wskazując luki w dowodach biodegradowalności, deklaracji składu z załącznika VII A i alergenach zapachowych, karcie składników i wykazie na stronie internetowej oraz limitach fosforu, zanim staną się problemem egzekucyjnym. Platforma pomaga budować i utrzymywać dokumentację, o którą mogą poprosić właściwe organy, oraz powiadamia o tym, że dany wymóg zaczyna lub przestaje obowiązywać, na przykład o przejściu na rozporządzenie (UE) 2026/405 w dniu 23 września 2029 r. i o cyfrowym paszporcie produktu, który się z tym wiąże.
Zobacz, jak działa Conphora · Zobacz plany i cennik
Źródła
- Rozporządzenie (WE) nr 648/2004 w sprawie detergentów, tekst ujednolicony z dnia 1 czerwca 2015 r. (EUR-Lex)
- Rozporządzenie (WE) nr 648/2004 w brzmieniu opublikowanym w Dz.Urz. UE L 104 z 8 kwietnia 2004 r. (EUR-Lex)
- Informacje o dokumencie, daty i powiązania dla CELEX 32004R0648 (EUR-Lex)
- Rozporządzenie Komisji (WE) nr 907/2006 dostosowujące załączniki III i VII (EUR-Lex)
- Rozporządzenie (WE) nr 1336/2008 dostosowujące rozporządzenie (WE) nr 648/2004 do rozporządzenia CLP (EUR-Lex)
- Rozporządzenie (WE) nr 219/2009 dostosowujące akty do procedury regulacyjnej połączonej z kontrolą (EUR-Lex)
- Rozporządzenie Komisji (WE) nr 551/2009 dostosowujące załączniki V i VI (EUR-Lex)
- Rozporządzenie (UE) nr 259/2012 w sprawie fosforanów i innych związków fosforu w detergentach do użytku konsumenckiego (EUR-Lex)
- Rozporządzenie (UE) 2026/405 w sprawie detergentów i środków powierzchniowo czynnych, uchylające rozporządzenie (WE) nr 648/2004 (EUR-Lex)
- Procedura 2023/0124(COD), detergenty i środki powierzchniowo czynne (EUR-Lex)
- Rozporządzenie (UE) 2019/1020 w sprawie nadzoru rynku i zgodności produktów (EUR-Lex)
- Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 w sprawie produktów kosmetycznych (EUR-Lex)
- Przepisy dotyczące chemikaliów, część poświęcona detergentom (Komisja Europejska, DG GROW)
- Komisja z zadowoleniem przyjmuje porozumienie polityczne w sprawie bezpieczeństwa detergentów, 11 czerwca 2025 r. (Komisja Europejska)
- Vaske- og rengøringsmidler (Miljøstyrelsen)
- Faktaark: Vaske- og rengøringsmidler (Miljøstyrelsen)
- Faktaark: Vaske- og rengøringsmidler, kommende regler (Miljøstyrelsen)
- Bekendtgørelse af lov om kemikalier, lovbekendtgørelse nr. 1200 af 25. september 2025 (Retsinformation)
Niniejszy przewodnik ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady prawnej.