ErP w skrócie
Dyrektywa 2009/125/WE, czyli dyrektywa w sprawie ekoprojektu lub „ErP”, to rama, na podstawie której UE ustanawia obowiązkowe wymogi projektowe dla produktów związanych z energią. Sama nie ustala wartości liczbowych: art. 15 upoważnia Komisję do przyjmowania szczegółowych środków wykonawczych dla grup produktów, których sprzedaż przekracza około 200 000 sztuk rocznie, które mają znaczący wpływ na środowisko i oferują znaczny potencjał poprawy, a to właśnie te rozporządzenia zawierają konkretne wymogi: minimalną efektywność energetyczną, limity w trybie czuwania i wyłączenia, efektywność zasobową, trwałość, naprawialność, dostępność części zamiennych i obowiązki informacyjne (art. 15 ust. 2, art. 15 ust. 6 i 8, załączniki I, II i VII).
Produkt objęty środkiem wykonawczym można wprowadzić do obrotu lub oddać do użytku tylko wtedy, gdy jest z tym środkiem zgodny i ma oznakowanie CE (art. 3 ust. 1). Zgodność producent ocenia samodzielnie na podstawie załącznika IV lub V, dokumentuje ją w dokumentacji technicznej i deklaruje w deklaracji zgodności WE (art. 5 i art. 8). Produkty bez środka wykonawczego nie podlegają żadnemu wymogowi ekoprojektu.
Dyrektywa weszła w życie 20 listopada 2009 r., zastępując dyrektywę 2005/32/WE, a państwa członkowskie miały obowiązek stosować ją od 20 listopada 2010 r. (art. 23–25). Rozporządzenie (UE) 2024/1781 w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów (ESPR) uchyliło ją z dniem 18 lipca 2024 r., ale jej rozporządzenia wykonawcze oraz artykuły, na których te rozporządzenia się opierają, nadal mają zastosowanie do objętych nimi produktów do czasu uchylenia lub zastąpienia każdego ze środków (art. 79 ESPR).
Zakres
Dyrektywa dotyczy produktów związanych z energią: wszelkich towarów, które mają wpływ na zużycie energii podczas użytkowania i są wprowadzane do obrotu lub oddawane do użytku, w tym części sprzedawanych oddzielnie użytkownikom końcowym, których oddziaływanie na środowisko można oceniać niezależnie (art. 2 pkt 1). Środki transportu osób lub towarów są wyłączone (art. 1 ust. 3), a dyrektywa nie narusza unijnych przepisów dotyczących odpadów i chemikaliów (art. 1 ust. 4).
Obowiązki spoczywają na producencie, czyli na tym, kto wytwarza produkt i wprowadza go do obrotu pod własną nazwą lub znakiem towarowym, na jego upoważnionym przedstawicielu mającym siedzibę w UE oraz, gdy producent ma siedzibę poza UE i nie ma przedstawiciela, na importerze (art. 2 pkt 6–8 i art. 4). Komponenty i podzespoły niesprzedawane osobno nie są odrębnymi produktami, ale środek wykonawczy może wymagać od ich producenta przekazania producentowi produktu informacji o składzie materiałowym oraz o zużyciu energii, materiałów i zasobów (art. 2 pkt 2 i art. 11). Duńska ustawa transponująca, ecodesignloven, wiąże dodatkowo dystrybutorów i inne podmioty gospodarcze w łańcuchu dostaw (§ 2, § 7 a, § 10 i § 11).
Rozporządzenia wykonawcze, które przedsiębiorcy stosują obecnie, obejmują urządzenia chłodnicze (2019/2019), źródła światła (2019/2020), wyświetlacze elektroniczne (2019/2021), zmywarki do naczyń do użytku domowego (2019/2022), pralki i pralko-suszarki (2019/2023), urządzenia chłodnicze z funkcją sprzedaży bezpośredniej (2019/2024), silniki elektryczne i napędy o zmiennej prędkości (2019/1781), zewnętrzne zasilacze (2019/1782, zastąpione rozporządzeniem 2025/2052 od 14 grudnia 2028 r.), urządzenia spawalnicze (2019/1784), serwery i produkty do przechowywania danych (2019/424), ogrzewacze pomieszczeń i ogrzewacze wielofunkcyjne (813/2013), podgrzewacze wody (814/2013), jednostki wentylacyjne (1253/2014), tryb czuwania i wyłączenia sprzętu domowego i biurowego (2023/826), smartfony i tablety (2023/1670), suszarki bębnowe do użytku domowego (2023/2533), miejscowe ogrzewacze pomieszczeń (2024/1103) i wentylatory (2024/1834). Każde z tych rozporządzeń określa własny zakres i wyłączenia w art. 1, a poziomy w załącznikach.
Co należy zrobić
Znaleźć środek i zaprojektować produkt zgodnie z nim. Należy ustalić rozporządzenie wykonawcze obejmujące daną grupę produktów, przeczytać jego art. 1 dotyczący zakresu i wyłączeń oraz zaprojektować produkt zgodnie ze szczegółowymi wymogami, poziomami i wymogami informacyjnymi, które ono określa (art. 3 ust. 1, art. 15 ust. 6 i załącznik VII). Badania i obliczenia należy wykonywać przy użyciu norm i metod pomiarowych przewidzianych w rozporządzeniu; produkt wytworzony zgodnie z normami zharmonizowanymi opublikowanymi w Dzienniku Urzędowym lub któremu przyznano unijny znak ekologiczny uznaje się za zgodny z wymogami objętymi tymi normami lub kryteriami (art. 9 ust. 2 i 3).
Samodzielnie ocenić zgodność. Przed wprowadzeniem produktu do obrotu producent lub jego upoważniony przedstawiciel zapewnia przeprowadzenie oceny zgodności, wybierając między wewnętrzną kontrolą projektu z załącznika IV a systemem zarządzania z załącznika V, chyba że środek przewiduje inny moduł; funkcję projektową objętą rejestracją EMAS lub systemem zarządzania opartym na normach zharmonizowanych uznaje się za spełniającą wymogi załącznika V (art. 8 ust. 1 i 2). Jednostka notyfikowana nie jest zaangażowana.
Sporządzić dokumentację techniczną. Załącznik IV pkt 2 wymienia, co powinna zawierać dokumentacja: opis produktu i jego przewidzianego zastosowania, wykorzystane badania oceny oddziaływania na środowisko, profil ekologiczny, jeśli jest wymagany, elementy specyfikacji projektowej dotyczące aspektów środowiskowych, zastosowane normy i przyjęte rozwiązania, jeśli norm nie zastosowano, kopię informacji z załącznika I część 2 oraz wyniki pomiarów w odniesieniu do wymogów ekoprojektu. Produkcja seryjna musi pozostawać zgodna ze specyfikacją projektową (załącznik IV pkt 3).
Zadeklarować zgodność i oznakować produkt. Należy sporządzić deklarację zgodności WE z elementami z załącznika VI, nazwą i adresem producenta lub upoważnionego przedstawiciela, jednoznacznym opisem modelu, zastosowanymi normami, innymi zastosowanymi przepisami dotyczącymi oznakowania CE i podpisem osoby upoważnionej do zaciągania zobowiązań w imieniu producenta, z odesłaniem do środka wykonawczego, oraz umieścić oznakowanie CE o wysokości co najmniej 5 mm na produkcie lub, jeżeli nie jest to możliwe, na opakowaniu i dokumentach towarzyszących (art. 5 ust. 1–3, załącznik III i załącznik VI). Oznakowania mogące wprowadzać w błąd co do oznakowania CE są zabronione (art. 5 ust. 4).
Informować użytkowników. Należy przekazać informacje dla konsumentów wymagane przez środek, o roli, jaką konsumenci mogą odegrać w zrównoważonym użytkowaniu produktu, oraz, jeśli jest to wymagane, o profilu ekologicznym i korzyściach z ekoprojektu; państwa członkowskie mogą wymagać informacji z załącznika I część 2 w swoim języku urzędowym, gdy produkt trafia do użytkownika końcowego (art. 5 ust. 5 i art. 14). Obowiązki te występują obok odrębnych przepisów o etykietowaniu energetycznym zawartych w rozporządzeniu (UE) 2017/1369.
Przechowywać dokumentację przez 10 lat. Po wprowadzeniu produktu do obrotu należy przechowywać dokumenty dotyczące oceny zgodności i deklaracje do wglądu przez 10 lat od wyprodukowania ostatniej sztuki i przedstawiać je w ciągu 10 dni od wniosku, w jednym z oficjalnych języków UE (art. 8 ust. 3 i 4). W przypadku produktów wprowadzonych do obrotu na podstawie dyrektywy, zanim obejmie je akt delegowany na podstawie ESPR, ESPR wymaga wersji elektronicznej w ciągu 10 dni przez ten sam okres (art. 79 ust. 4 ESPR).
Importerzy. Gdy producent ma siedzibę poza UE i nie ma upoważnionego przedstawiciela, importer musi zapewnić zgodność produktu z dyrektywą i właściwym środkiem oraz przechowywać i udostępniać deklarację zgodności WE i dokumentację techniczną (art. 4); w Danii importer ponosi wówczas odpowiedzialność za zgodność na podstawie § 4 ust. 2 ecodesignloven.
Dodatkowe wymogi duńskie. Art. 4 rozporządzenia (UE) 2019/1020 już wymaga, aby za produkt odpowiadał podmiot gospodarczy mający siedzibę w Unii i aby był on wskazany na produkcie; w Danii ta sama zasada jest zapisana w ecodesignloven: odpowiedzialny podmiot umieszcza swoją nazwę, nazwę handlową lub znak towarowy i dane kontaktowe na produkcie, opakowaniu lub w dokumencie towarzyszącym (§ 8 ust. 2), każdy podmiot, który udostępnił produkt na rynku, musi niezwłocznie powiadomić organ kontrolny i odpowiedzialny podmiot o produkcie, co do którego sądzi, że stwarza ryzyko (§ 7 a), a podmioty muszą na żądanie przekazywać informacje i umożliwiać organowi dostęp do pomieszczeń w celu pobrania próbek (§ 10 i § 10 b).
Produkty objęte aktami delegowanymi ESPR. Gdy akt delegowany na podstawie art. 4 ESPR obejmie daną grupę produktów, zaczynają obowiązywać pełne obowiązki wynikające z ESPR: wymogi dotyczące właściwości i informacji, cyfrowy paszport produktu jako warunek wprowadzenia do obrotu, cyfrowe instrukcje, dane identyfikacyjne i kontaktowe, kanał składania skarg, działania naprawcze i 10-letnia dokumentacja dla producentów (art. 27 ESPR), ograniczone pełnomocnictwo dla upoważnionych przedstawicieli (art. 28), obowiązki weryfikacyjne dla importerów i dystrybutorów (art. 29 i 30), obowiązki sprzedawców detalicznych w zakresie dostępu do etykiet i paszportu (art. 31), obowiązki dostawców usług realizacji zamówień w zakresie przechowywania (art. 33) oraz obowiązki producenta dla każdego, kto sprzedaje pod własną marką lub modyfikuje produkt (art. 34). Przepisy art. 40 ESPR przeciwdziałające obchodzeniu przepisów, które zakazują projektowania produktów tak, aby zmieniały swoje zachowanie podczas badań lub pogarszały działanie w wyniku aktualizacji oprogramowania, już mają zastosowanie do produktów objętych środkami wykonawczymi do dyrektywy (art. 79 ust. 2).
Przejście na ESPR
ESPR weszło w życie 18 lipca 2024 r. i uchyliło dyrektywę 2009/125/WE z tym samym dniem, przy trzech ścieżkach przejściowych (art. 79 i 80 ESPR). Po pierwsze, art. 1 i 2, art. 8 ust. 2, art. 11, 14, 15, 18 i 19 oraz załączniki I, II, IV, V i VII dyrektywy nadal mają zastosowanie, aby Komisja mogła przyjmować środki w ramach procedury z art. 15 dla paneli fotowoltaicznych, ogrzewaczy, podgrzewaczy wody, klimatyzatorów, kotłów, jednostek wentylacyjnych, odkurzaczy, urządzeń do gotowania, pomp, wentylatorów przemysłowych, pomp obiegowych, zewnętrznych zasilaczy, komputerów, serwerów, transformatorów, profesjonalnego sprzętu chłodniczego i urządzeń do przetwarzania obrazu do 31 grudnia 2026 r., a zmiany techniczne istniejących środków do 31 grudnia 2030 r. Po drugie, art. 1 ust. 3, art. 2, art. 3 ust. 1, art. 4, 5 i 8, art. 9 ust. 3, art. 10, 14 i 20 oraz załączniki IV, V i VI nadal mają zastosowanie do produktów regulowanych istniejącymi środkami wykonawczymi do czasu uchylenia tych środków lub uznania ich za nieaktualne, w miejsce odpowiednich artykułów ESPR. Po trzecie, przepisy ESPR dotyczące swobodnego przepływu, przeciwdziałania obchodzeniu przepisów, nadzoru rynku i klauzuli ochronnej (art. 3, art. 40 i art. 66–71) mają już zastosowanie do tych produktów.
ESPR rozszerza ekoprojekt na wszelkie towary fizyczne, z wyłączeniem żywności, paszy, produktów leczniczych, organizmów żywych i pojazdów w zakresie aspektów regulowanych przepisami dotyczącymi pojazdów (art. 1 ust. 2) i pozwala w aktach delegowanych ustanawiać wymogi dotyczące trwałości, niezawodności, możliwości ponownego użycia, możliwości modernizacji, naprawialności, substancji wzbudzających obawy, efektywności energetycznej, wodnej i zasobooszczędności, zawartości materiałów z recyklingu, regeneracji, możliwości recyklingu oraz śladu środowiskowego i węglowego (art. 5 ust. 1). Akt delegowany ma zastosowanie nie wcześniej niż 18 miesięcy po wejściu w życie, z wyjątkiem uzasadnionych przypadków, a pierwszy nie mógł wejść w życie przed 19 lipca 2025 r. (art. 4 ust. 4 i 7). Cyfrowy paszport produktu staje się warunkiem wprowadzenia objętych nim produktów do obrotu (art. 9), z rejestrem Komisji utworzonym do 19 lipca 2026 r. i szczegółowymi zasadami jego funkcjonowania w rozporządzeniu wykonawczym (UE) 2026/1778.
Pierwszy plan prac, COM(2025) 187 z 16 kwietnia 2025 r., jako priorytety wskazuje tekstylia i odzież, meble, materace, opony, żelazo i stal oraz aluminium, a ponadto przenosi z planu na lata 2022–2024 16 grup produktów związanych z energią w celu ustanowienia nowych lub zmienionych wymogów, ze wskazującymi terminami przyjęcia od 2026 do 2030 r. i przeglądem śródokresowym w 2028 r. Niezależnie od tego od 19 lipca 2026 r. duże przedsiębiorstwa nie mogą już niszczyć niesprzedanej odzieży, dodatków odzieżowych i obuwia wymienionych w załączniku VII, średnie przedsiębiorstwa dołączają od 19 lipca 2030 r., a mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa są zwolnione (art. 25); rozporządzenie delegowane (UE) 2026/296 wymienia udokumentowane odstępstwa, a rozporządzenie wykonawcze (UE) 2026/2 określa format corocznego ujawniania informacji o odrzuconych niesprzedanych produktach na podstawie art. 24.
Egzekwowanie i kary
Państwa członkowskie wyznaczają organy nadzoru rynku, które organizują kontrole zgodności, zobowiązują producenta lub upoważnionego przedstawiciela do odzyskania produktów niezgodnych z wymogami, żądają informacji i pobierają próbki do badań (art. 3 ust. 2). Od 16 lipca 2021 r. uprawnienia wynikają z rozporządzenia (UE) 2019/1020, w którego załączniku I dyrektywa jest wymieniona, a od 18 lipca 2024 r. do produktów objętych środkami wykonawczymi stosuje się także rozdział ESPR o nadzorze rynku, w tym, dla produktów objętych aktem delegowanym ESPR, prawo do dochodzenia od odpowiedzialnego podmiotu gospodarczego zwrotu kosztów kontroli dokumentów i fizycznych badań produktu (art. 66 ust. 3 i art. 79 ust. 2 ESPR). Na podstawie klauzuli ochronnej państwo członkowskie, które stwierdzi niezgodność produktu z oznakowaniem CE, zobowiązuje producenta lub upoważnionego przedstawiciela do doprowadzenia produktu do zgodności i zaprzestania naruszenia, może zakazać wprowadzania do obrotu do czasu wykazania zgodności, a w razie dalszej niezgodności ogranicza lub zakazuje wprowadzania do obrotu albo wycofuje produkt z obrotu, informując o tym Komisję i pozostałe państwa członkowskie (art. 7). Kary są krajowe i muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające, z uwzględnieniem skali niezgodności i liczby niezgodnych jednostek wprowadzonych do obrotu (art. 20).
W Danii Sikkerhedsstyrelsen, od stycznia 2026 r. departament Markedsovervågning w Erhvervsstyrelsen, prowadzi od 1 sierpnia 2018 r. na rzecz Energistyrelsen nadzór rynku w zakresie ekoprojektu i etykietowania energetycznego, kontrolując strony internetowe, sklepy i dokumentację oraz badając próbki, podczas gdy Energistyrelsen zachowuje odpowiedzialność za przepisy i za bazę danych EPREL. Podstawą prawną jest ecodesignloven (lovbekendtgørelse nr 2166 z 29 listopada 2021 r., zmieniona lov nr 431 z 6 maja 2025 r.): organ kontrolny może nakazać doprowadzenie produktu do zgodności, wymagać ostrzeżeń, zaprzestania wprowadzającego w błąd marketingu, zakazać wprowadzania do obrotu lub udostępniania na rynku, nakazać wycofanie z obrotu, odzyskanie lub bezpieczne zniszczenie (§ 11), doprowadzić do zmiany lub usunięcia treści internetowych (§ 11 b) i nakładać kary pieniężne na podstawie § 15, z odpowiedzialnością przedsiębiorstw. W odniesieniu do ESPR ecodesignproduktloven (lov nr 431 z 6 maja 2025 r., w mocy od 1 lipca 2025 r.) wskazuje Sikkerhedsstyrelsen jako organ kontrolny, z zakazami i nakazami na podstawie § 11 i § 12 oraz karami pieniężnymi na podstawie § 21. Naruszenia mogą skutkować nakazami, zakazami lub zawiadomieniem policji, a ustalenia mogą być udostępniane innym duńskim i zagranicznym organom.
Jak pomaga Conphora
Conphora śledzi dyrektywę w sprawie ekoprojektu, jej rozporządzenia wykonawcze i akty delegowane ESPR i zestawia Państwa produkty ze środkami, które faktycznie mają zastosowanie, wskazując luki w zakresie efektywności, trybu czuwania, naprawialności, części zamiennych, dokumentacji technicznej, deklaracji zgodności i oznakowania CE, zanim staną się problemem egzekucyjnym. Platforma pomaga budować i prowadzić właściwą dokumentację oraz powiadamia Państwa, gdy grupa produktów przechodzi z rozporządzenia z czasów ErP na akt delegowany ESPR, gdy cyfrowy paszport produktu staje się obowiązkowy oraz gdy zakaz niszczenia lub obowiązek ujawniania informacji obejmuje przedsiębiorstwo Państwa wielkości.
Zobacz, jak działa Conphora · Zobacz plany i cennik
Źródła
- Dyrektywa 2009/125/WE, tekst skonsolidowany z 4 grudnia 2012 r. (EUR-Lex)
- Rozporządzenie (UE) 2024/1781, ESPR (EUR-Lex)
- Plan prac w zakresie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów i etykietowania energetycznego na lata 2025–2030, COM(2025) 187 (EUR-Lex)
- Rozporządzenie (UE) 2019/1020 w sprawie nadzoru rynku (EUR-Lex)
- Kontrol og tilsyn: Ecodesign og energimærkning (Sikkerhedsstyrelsen)
- Ecodesignloven, lovbekendtgørelse nr. 2166 af 29. november 2021 (Retsinformation)
- Ecodesignproduktloven, lov nr. 431 af 6. maj 2025 (Retsinformation)
Niniejszy przewodnik ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady prawnej.