HWB w skrócie
Dyrektywa w sprawie kotłów na ciepłą wodę (HWB), formalnie dyrektywa Rady 92/42/EWG z 21 maja 1992 r., była jednym z pierwszych unijnych aktów dotyczących efektywności energetycznej produktów. Przyjęta w ramach programu SAVE, określała wymogi sprawności dla nowych kotłów na ciepłą wodę opalanych paliwem ciekłym lub gazowym o mocy znamionowej nie mniejszej niż 4 kW i nie większej niż 400 kW (art. 1). Opierała się na nowym podejściu: dyrektywa ustalała zasadnicze wymogi sprawności, normy zharmonizowane dawały domniemanie zgodności, jednostka notyfikowana badała typ kotła, a kocioł nosił oznakowanie CE i miał deklarację zgodności WE (art. 5, art. 7 i motywy).
Większość jej przepisów należy do historii. Od 26 września 2013 r. rozporządzenie Komisji (UE) nr 813/2013 w sprawie wymogów dotyczących ekoprojektu dla ogrzewaczy pomieszczeń i ogrzewaczy wielofunkcyjnych uchyla dyrektywę z wyjątkiem art. 7 ust. 2, art. 8 i załączników III–V, bez uszczerbku dla obowiązków państw członkowskich w zakresie transpozycji i stosowania dyrektywy do czasu, gdy 26 września 2015 r. zaczęły mieć zastosowanie własne wymogi rozporządzenia (rozporządzenie (UE) nr 813/2013, art. 9 i art. 10). Zachowała się ocena zgodności kotłów i przepisy o jednostkach notyfikowanych; limity sprawności wynikają obecnie z rozporządzenia. Dla producenta, importera lub dystrybutora kotłów niniejszy przewodnik obejmuje zatem dwie warstwy: to, czego dyrektywa nadal wymaga, i to, czego zamiast niej wymaga rozporządzenie (UE) nr 813/2013.
Tekst urzędowy Dyrektywę można przeczytać w EUR-Lex: dyrektywa Rady 92/42/EWG (CELEX 31992L0042), tekst jednolity z 26 września 2013 r. pokazujący przepisy, które pozostały w mocy, lub tekst jednolity z 21 marca 2008 r. z zakresem, definicjami i tabelą sprawności w brzmieniu sprzed uchylenia.
Zakres
Dyrektywa obejmowała nowe kotły na ciepłą wodę opalane paliwem ciekłym lub gazowym o mocy znamionowej 4–400 kW (art. 1). Kocioł to połączona jednostka korpus kotła – palnik, przeznaczona do przekazywania wodzie ciepła uwalnianego przy spalaniu; urządzenie to korpus kotła przeznaczony do zamontowania palnika lub palnik przeznaczony do zamontowania na korpusie kotła, a urządzenia wprowadzane do obrotu oddzielnie również nosiły oznakowanie CE i deklarację określającą parametry, które pozwalają po montażu osiągnąć poziomy sprawności (art. 2 i art. 7 ust. 3). Definicje rozróżniały kotły standardowe, w których średnią temperaturę wody można ograniczyć konstrukcyjnie, kotły niskotemperaturowe pracujące w sposób ciągły przy temperaturze zasilania 35–40 °C, w tym kotły kondensacyjne na paliwo ciekłe, oraz gazowe kotły kondensacyjne zaprojektowane do trwałego skraplania dużej części pary wodnej zawartej w spalinach (art. 2).
Art. 3 ust. 1 wyłączał siedem grup: kotły na ciepłą wodę, które mogą być opalane różnymi paliwami, w tym paliwami stałymi; urządzenia do natychmiastowego przygotowywania ciepłej wody; kotły przeznaczone do paliw, których właściwości znacznie różnią się od powszechnie dostępnych paliw ciekłych i gazowych, takich jak gaz odpadowy z przemysłu lub biogaz; kuchnie i urządzenia przeznaczone głównie do ogrzewania pomieszczeń, w których są zainstalowane, a ciepłą wodę dostarczające tylko jako funkcję dodatkową; urządzenia o mocy znamionowej poniżej 6 kW z obiegiem grawitacyjnym, przeznaczone wyłącznie do zasobnikowej ciepłej wody użytkowej; kotły wytwarzane jednostkowo; a od dyrektywy 2004/8/WE – jednostki kogeneracji w rozumieniu tej dyrektywy. Sama dyrektywa 2004/8/WE została uchylona od 5 czerwca 2014 r. dyrektywą 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej, a dyrektywa 2012/27/UE została z kolei uchylona ze skutkiem od 12 października 2025 r. dyrektywą (UE) 2023/1791, czyli przekształconą dyrektywą w sprawie efektywności energetycznej, więc odesłania do dyrektywy 2004/8/WE należy obecnie odczytywać jako odesłania do dyrektywy (UE) 2023/1791 zgodnie z jej tabelą korelacji (art. 3 ust. 1; dyrektywa 2012/27/UE, art. 27 ust. 1; dyrektywa (UE) 2023/1791, art. 38 i załącznik XVII). W przypadku kotłów o podwójnej funkcji wymogi sprawności dotyczyły wyłącznie funkcji ogrzewania (art. 3 ust. 2).
Obowiązki spoczywały na producencie lub jego upoważnionym przedstawicielu mającym siedzibę we Wspólnocie, a gdy żaden z nich nie miał tam siedziby – na osobie wprowadzającej produkt do obrotu na rynku Wspólnoty (załącznik III pkt 9). Rozporządzenie (UE) nr 813/2013 jest szersze: obejmuje ogrzewacze pomieszczeń i ogrzewacze wielofunkcyjne o znamionowej mocy cieplnej 400 kW lub mniejszej niezależnie od wytwornicy ciepła, więc ogrzewacze z pompą ciepła, kotły elektryczne i małe ogrzewacze z kogeneracją są objęte rozporządzeniem, chociaż nigdy nie były objęte dyrektywą (rozporządzenie (UE) nr 813/2013, art. 1 ust. 1 i art. 2).
Co należy zrobić
Wymogi sprawności: dawniej i dziś
Pierwotny art. 5 wymagał sprawności użytkowych przy mocy znamionowej, przy średniej temperaturze wody w kotle 70 °C oraz przy 30% obciążeniu częściowym: dla kotłów standardowych co najmniej 84 + 2 log Pn przy mocy znamionowej i 80 + 3 log Pn przy obciążeniu częściowym, dla kotłów niskotemperaturowych 87,5 + 1,5 log Pn w obu przypadkach, a dla gazowych kotłów kondensacyjnych 91 + 1 log Pn przy mocy znamionowej i 97 + 1 log Pn przy obciążeniu częściowym, gdzie Pn to moc znamionowa w kW (art. 5 ust. 1, tekst jednolity z 2008 r.). Rozporządzenie (UE) nr 813/2013 uchyliło tę tabelę. Od 26 września 2015 r. kotłowe ogrzewacze pomieszczeń i ogrzewacze wielofunkcyjne na paliwo do 70 kW muszą osiągać sezonową efektywność energetyczną ogrzewania pomieszczeń co najmniej 86%, kotły typu B1 do 10 kW i kotły wielofunkcyjne B1 do 30 kW co najmniej 75%, a kotły o mocy powyżej 70 kW do 400 kW – sprawność użytkową co najmniej 86% przy 100% i 94% przy 30% znamionowej mocy cieplnej; ogrzewacze wielofunkcyjne spełniają też wymogi efektywności energetycznej podgrzewania wody, a od 26 września 2018 r. wszystkie ogrzewacze spełniają limity tlenków azotu (rozporządzenie (UE) nr 813/2013, art. 3 ust. 2 i załącznik II pkt 1 lit. a), 2 i 4 lit. a)). Państwa członkowskie mogły dopuszczać ogrzewacze zgodne z ich dotychczasowymi przepisami krajowymi do 26 września 2015 r. w zakresie sprawności i hałasu oraz do 26 września 2018 r. w zakresie tlenków azotu (rozporządzenie (UE) nr 813/2013, art. 8).
Ocena zgodności z udziałem jednostki notyfikowanej
Art. 7 ust. 2, który pozostaje w mocy, poświadcza zgodność kotłów produkowanych seryjnie w dwóch krokach: badanie sprawności typu kotła według modułu B z załącznika III oraz deklaracja zgodności z zatwierdzonym typem według modułu C, D lub E z załącznika IV. W przypadku kotłów spalających paliwa gazowe procedury dotyczące sprawności są tymi, które stosuje się do oceny zgodności z wymogami bezpieczeństwa dyrektywy 90/396/EWG, uchylonej dyrektywą 2009/142/WE i obecnie odczytywanej jako rozporządzenie (UE) 2016/426 (art. 7 ust. 2; dyrektywa 2009/142/WE, art. 14; rozporządzenie (UE) 2016/426, art. 45). Rozporządzenie (UE) nr 813/2013 wskazuje jako ocenę zgodności w zakresie ekoprojektu wewnętrzną kontrolę projektu lub system zarządzania z dyrektywy 2009/125/WE, ale bez uszczerbku dla tych przepisów dyrektywy, więc kocioł nadal przechodzi procedurę z udziałem jednostki notyfikowanej (rozporządzenie (UE) nr 813/2013, art. 4 ust. 1).
W module B producent lub jego upoważniony przedstawiciel składa wniosek do wybranej jednostki notyfikowanej wraz z pisemnym oświadczeniem, że żadna inna jednostka notyfikowana nie otrzymała tego samego wniosku, oraz z dokumentacją techniczną: ogólnym opisem typu, rysunkami i schematami projektu koncepcyjnego i produkcji, wyjaśnieniami niezbędnymi do ich zrozumienia, wykazem zastosowanych norm zharmonizowanych i rozwiązań przyjętych tam, gdzie ich nie zastosowano, obliczeniami projektowymi i badaniami oraz sprawozdaniami z badań (załącznik III pkt 2 i 3). Jednostka bada dokumentację i typ, wykonuje lub zleca wykonanie niezbędnych badań i wydaje certyfikat badania typu WE albo szczegółowo uzasadnia odmowę; modyfikacje, które mogą wpływać na zgodność, wymagają uzupełnienia certyfikatu (załącznik III pkt 4–6). Kopie certyfikatów przechowuje się wraz z dokumentacją techniczną przez co najmniej 10 lat od daty produkcji ostatniego urządzenia (załącznik III pkt 9).
Moduł C wymaga, aby proces produkcji utrzymywał zgodność urządzeń z zatwierdzonym typem i wymogami sprawności, a jednostka notyfikowana badała próbki gotowych wyrobów w losowych odstępach czasu (załącznik IV moduł C). Moduł D to zatwierdzony system jakości produkcji, a moduł E – zatwierdzony system jakości wyrobu do kontroli końcowej i badań; każdy z nich jest oceniany przez jednostkę notyfikowaną w drodze wizyty inspekcyjnej, okresowych audytów i ewentualnych wizyt bez zapowiedzi, a w każdym prowadzi się dokumentację przez 10 lat (załącznik IV moduły D i E). W ramach wszystkich trzech modułów producent lub jego upoważniony przedstawiciel umieszcza oznakowanie CE na każdym urządzeniu i sporządza pisemną deklarację zgodności, której w modułach D i E towarzyszy numer identyfikacyjny jednostki notyfikowanej (załącznik IV pkt 1 każdego modułu, w brzmieniu zmienionym dyrektywą 93/68/EWG).
Jednostki notyfikowane
Państwa członkowskie informują Komisję i pozostałe państwa członkowskie o wyznaczonych przez siebie jednostkach, ich zadaniach i numerach identyfikacyjnych nadanych przez Komisję, która publikuje wykaz w Dzienniku Urzędowym (art. 8 ust. 1). Jednostki muszą spełniać minimalne kryteria z załącznika V dotyczące niezależności od projektantów, producentów, dostawców i instalatorów, rzetelności zawodowej, personelu i wyposażenia, bezstronnego wynagradzania, ubezpieczenia od odpowiedzialności i tajemnicy zawodowej, a państwo członkowskie cofa notyfikację, gdy jednostka przestaje je spełniać (art. 8 ust. 2, art. 8 ust. 3 i załącznik V).
Oznakowanie, deklaracja i dokumentacja dziś
Ponieważ artykuły dyrektywy o oznakowaniu zostały uchylone, oznakowanie CE i deklaracja zgodności WE dla kotła opierają się obecnie na dyrektywie 2009/125/WE: przed wprowadzeniem do obrotu producent lub jego upoważniony przedstawiciel umieszcza oznakowanie CE i wystawia deklarację zawierającą elementy z załącznika VI do tej dyrektywy i odwołującą się do rozporządzenia (UE) nr 813/2013, a dokumentacja techniczna zawiera informacje o produkcie wymienione w załączniku II pkt 5 lit. b) rozporządzenia (dyrektywa 2009/125/WE, art. 5; rozporządzenie (UE) nr 813/2013, art. 4 ust. 2). Dokumenty dotyczące zgodności przechowuje się przez 10 lat od wyprodukowania ostatniej sztuki i przedstawia w ciągu 10 dni od wniosku (dyrektywa 2009/125/WE, art. 8 ust. 3). Jeżeli producent ma siedzibę poza Unią i nie ma upoważnionego przedstawiciela, importer zapewnia zgodność oraz przechowuje deklarację i dokumentację (dyrektywa 2009/125/WE, art. 4), a rozporządzenie (UE) 2019/1020 wymaga odpowiedzialnego podmiotu gospodarczego mającego siedzibę w Unii dla produktów objętych dyrektywą w sprawie ekoprojektu (rozporządzenie (UE) 2019/1020, art. 4).
Etykieta charakterystyki energetycznej z gwiazdkami z art. 6 i załącznika II została zniesiona: dyrektywa 2005/32/WE skreśliła ją od 11 sierpnia 2005 r., ponieważ system nie przyniósł oczekiwanego rezultatu (dyrektywa 2005/32/WE, motyw 16 i art. 21 ust. 1). Ogrzewacze pomieszczeń i ogrzewacze wielofunkcyjne o mocy do 70 kW noszą zamiast niej etykietę energetyczną z rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 811/2013, którą dostawcy muszą zapewniać od 26 września 2015 r. na podstawie przepisów o etykietowaniu energetycznym, obecnie rozporządzenia (UE) 2017/1369 (rozporządzenie (UE) nr 811/2013, art. 1 ust. 1 i art. 3 ust. 1; rozporządzenie (UE) 2017/1369, art. 20).
Egzekwowanie i sankcje
Dyrektywa nie zawiera artykułu o sankcjach. Rozporządzenie (UE) 2019/1020 wymienia ją w załączniku I, a wśród unijnego prawodawstwa harmonizacyjnego bez przepisów o sankcjach – także w załączniku II, więc państwa członkowskie ustanawiają skuteczne, proporcjonalne i odstraszające sankcje za naruszenie jej obowiązków na podstawie art. 41, a organy nadzoru rynku mogą żądać działań naprawczych, od doprowadzenia produktu do zgodności po wycofanie z obrotu, odzyskanie produktu lub zniszczenie, i działać samodzielnie, gdy podmiot tego nie zrobi (rozporządzenie (UE) 2019/1020, art. 16, art. 41, załącznik I pkt 7 i załącznik II pkt 6). W odniesieniu do wymogów ekoprojektu dyrektywa 2009/125/WE wymaga sankcji krajowych uwzględniających zakres niezgodności i liczbę niezgodnych sztuk, a jej klauzula ochronna zobowiązuje producenta lub upoważnionego przedstawiciela do zakończenia naruszenia, z ograniczeniem, zakazem lub wycofaniem z obrotu w razie dalszej niezgodności (dyrektywa 2009/125/WE, art. 7 i art. 20).
W Danii rozporządzenie w sprawie wymogów sprawności kotłów na ciepłą wodę zasilanych paliwem ciekłym lub gazowym, bekendtgørelse nr. 488 af 7. juni 1994 om krav til virkningsgrad i varmtvandskedler, der anvender flydende eller luftformigt brændsel, zostało uchylone ze skutkiem od 1 stycznia 2020 r. (bekendtgørelse nr. 1321 af 9. december 2019, § 1, nr. 1, og § 2). Duńska ustawa o ekoprojekcie, lovbekendtgørelse nr. 2166 af 29. november 2021, ze zmianami wprowadzonymi lov nr. 431 af 6. maj 2025, powierza kontrolę ministrowi ds. przemysłu, biznesu i spraw finansowych po przeniesieniu kompetencji w 2018 r., pozwala organowi kontroli nakazać doprowadzenie do zgodności, nałożyć warunki, zakazać wprowadzania do obrotu lub udostępniania, nakazać wycofanie z obrotu, odzyskanie produktu lub zniszczenie, nakazać zmianę lub usunięcie treści online oraz publikować swoje decyzje, a na podstawie § 15 ust. 1 karze grzywną: niepowiadomienie organu kontroli o produkcie, co do którego sądzi się, że stwarza ryzyko, niedostarczenie informacji żądanych przez organ lub niewskazanie, kto odpowiada za produkt, podanie informacji nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd, brak upoważnionego przedstawiciela lub nieprzyznanie mu niezbędnych uprawnień lub środków tam, gdzie jest on wymagany, odmowę dostępu w celu pobrania próbek, naruszenie decyzji z §§ 11–11 b oraz unikanie lub próbę uniknięcia kontroli, z przepadkiem korzyści majątkowej i odpowiedzialnością karną przedsiębiorstw na podstawie rozdziału 5 duńskiego kodeksu karnego (§ 10, § 11, § 11 b, § 12 i § 15). Sikkerhedsstyrelsen prowadzi nadzór nad ekoprojektem i etykietowaniem energetycznym od 1 lipca 2019 r., pytania dotyczące wykładni przepisów kieruje się do Energistyrelsen, a od stycznia 2026 r. Sikkerhedsstyrelsen jest departamentem Markedsovervågning w Erhvervsstyrelsen (duński Urząd ds. Działalności Gospodarczej).
Jak pomaga Conphora
Conphora zestawia Państwa kotły z dwiema warstwami, które obowiązują dziś: zachowanymi przepisami dyrektywy 92/42/EWG o ocenie zgodności i jednostkach notyfikowanych oraz wymogami ekoprojektu i etykietowania energetycznego z rozporządzeń (UE) nr 813/2013 i 811/2013. Platforma wskazuje luki w certyfikacie badania typu, module produkcyjnym, deklaracji zgodności, dokumentacji technicznej i etykiecie energetycznej, pilnuje 10-letnich zapisów i powiadamia o zmianie przez Komisję rozporządzeń dotyczących ogrzewaczy lub ich norm zharmonizowanych.
Zobacz, jak działa Conphora · Zobacz plany i ceny
Źródła
- Dyrektywa Rady 92/42/EWG w sprawie wymogów dotyczących sprawności nowych kotłów na ciepłą wodę, tekst jednolity z 26 września 2013 r. (EUR-Lex)
- Dyrektywa Rady 92/42/EWG, tekst jednolity z 21 marca 2008 r. wraz z artykułami uchylonymi później rozporządzeniem (UE) nr 813/2013 (EUR-Lex)
- Dyrektywa Rady 92/42/EWG w brzmieniu opublikowanym w Dz.Urz. UE L 167 z 22 czerwca 1992 r. (EUR-Lex)
- Informacje o dokumencie, daty i powiązania dla CELEX 31992L0042 (EUR-Lex)
- Dyrektywa Rady 93/68/EWG w sprawie oznakowania CE, art. 12 zmieniający dyrektywę 92/42/EWG (EUR-Lex)
- Dyrektywa 2004/8/WE w sprawie promowania kogeneracji (EUR-Lex)
- Dyrektywa 2005/32/WE ustanawiająca ogólne zasady ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu, art. 21 zmieniający dyrektywę 92/42/EWG (EUR-Lex)
- Dyrektywa 2008/28/WE w sprawie uprawnień wykonawczych przyznanych Komisji, art. 2 zmieniający dyrektywę 92/42/EWG (EUR-Lex)
- Dyrektywa 2009/125/WE ustanawiająca ogólne zasady ustalania wymogów dotyczących ekoprojektu dla produktów związanych z energią (EUR-Lex)
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 813/2013 w sprawie wymogów dotyczących ekoprojektu dla ogrzewaczy pomieszczeń i ogrzewaczy wielofunkcyjnych (EUR-Lex)
- Rozporządzenie Komisji (UE) 2016/2282 zmieniające rozporządzenie (UE) nr 813/2013 w zakresie tolerancji weryfikacyjnych (EUR-Lex)
- Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) nr 811/2013 w sprawie etykietowania energetycznego ogrzewaczy pomieszczeń i ogrzewaczy wielofunkcyjnych (EUR-Lex)
- Dyrektywa 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej, art. 27 uchylający dyrektywę 2004/8/WE (EUR-Lex)
- Dyrektywa (UE) 2023/1791 w sprawie efektywności energetycznej (przekształcona), art. 38 uchylający dyrektywę 2012/27/UE i tabela korelacji z załącznika XVII (EUR-Lex)
- Rozporządzenie (UE) 2016/426 w sprawie urządzeń spalających paliwa gazowe, art. 45 uchylający dyrektywę 2009/142/WE (EUR-Lex)
- Rozporządzenie (UE) 2017/1369 ustanawiające ramy etykietowania energetycznego, art. 20 uchylający dyrektywę 2010/30/UE (EUR-Lex)
- Rozporządzenie (UE) 2019/1020 w sprawie nadzoru rynku i zgodności produktów (EUR-Lex)
- Ogrzewacze pomieszczeń: przepisy dotyczące ekoprojektu i etykietowania energetycznego (Komisja Europejska, Energy Efficient Products)
- Ekoprojekt i etykietowanie energetyczne: ogrzewacze pomieszczeń, normy zharmonizowane (Komisja Europejska, DG GROW)
- Bekendtgørelse af lov om miljøvenligt design af energirelaterede produkter, LBK nr. 2166 af 29. november 2021, som ændret ved lov nr. 431 af 6. maj 2025 (Retsinformation)
- Lov nr. 431 af 6. maj 2025, § 23 zmieniający duńską ustawę o ekoprojekcie (Retsinformation)
- Bekendtgørelse nr. 1321 af 9. december 2019, uchylający bekendtgørelse nr. 488 af 7. juni 1994 om krav til virkningsgrad i varmtvandskedler (Retsinformation)
- Fra 1. juli 2019 fører Sikkerhedsstyrelsen tilsyn med energimærkning og ecodesign (Sikkerhedsstyrelsen)
- Kontrol og tilsyn: ecodesign og energimærkning (Sikkerhedsstyrelsen)
- Sikkerhedsstyrelsen, en del af Erhvervsstyrelsen fra januar 2026 (Sikkerhedsstyrelsen)
Niniejszy przewodnik ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady prawnej.