Nie mamy pewności, czy nasz produkt jest zabawką

Przepisy o zabawkach opierają się na jednej definicji. Dyrektywa 2009/48/WE ma zastosowanie do produktów zaprojektowanych lub przeznaczonych, wyłącznie lub nie wyłącznie, do używania w zabawie przez dzieci w wieku poniżej 14 lat (art. 2 ust. 1). Słowa „wyłącznie lub nie wyłącznie” mają znaczenie: produkt o innym przeznaczeniu może być zabawką, jeżeli zabawa dzieci jest częścią tego, do czego jest zaprojektowany lub przeznaczony. Dyrektywa wyłącza następnie dwie grupy. Załącznik I wymienia produkty, które nie są uznawane za zabawki, a art. 2 ust. 2 wymienia zabawki, do których dyrektywa nie ma zastosowania: urządzenia na place zabaw i automaty do gier przeznaczone do użytku publicznego, pojazdy zabawki z silnikami spalinowymi, zabawkowe maszyny parowe oraz proce i katapulty.^[1]

Załącznik I jest szczegółowy. Wymienia m.in. przedmioty dekoracyjne na uroczystości, produkty dla kolekcjonerów oznaczone dla osób od 14 lat, sprzęt sportowy dla dzieci o masie powyżej 20 kg, rowery z siodełkiem na wysokości powyżej 435 mm, puzzle z ponad 500 elementami, funkcjonalne produkty edukacyjne zasilane napięciem powyżej 24 V sprzedawane do nauczania, komputery i konsole, o ile nie zostały zaprojektowane specjalnie dla dzieci i nie mają własnej wartości zabawowej, smoczki uspokajające dla niemowląt, oprawy oświetleniowe atrakcyjne dla dzieci oraz dodatki modowe dla dzieci niewykorzystywane do zabawy.^[1]

Jeżeli produkt jest zabawką, stosuje się ścieżkę z dyrektywy. Producent przed wprowadzeniem zabawki do obrotu analizuje zagrożenia chemiczne, fizyczne, mechaniczne, elektryczne, związane z palnością, higieną i radioaktywnością oraz potencjalną ekspozycję (art. 18). Wewnętrzna kontrola produkcji jest dostępna wyłącznie wtedy, gdy zastosowano normy zharmonizowane obejmujące wszystkie istotne wymogi bezpieczeństwa; zabawka przechodzi badanie typu WE, gdy takich norm nie ma, gdy ich nie zastosowano lub zastosowano je tylko częściowo, gdy normę opublikowano z ograniczeniem albo gdy producent uznaje, że charakter, projekt, konstrukcja lub przeznaczenie zabawki wymagają weryfikacji przez stronę trzecią (art. 19 ust. 2 i 3). Ostrzeżenia podlegają art. 11 i załącznikowi V, a te, które decydują o zakupie, muszą być widoczne przed zakupem, także online (art. 11 ust. 2).^[1]

Dyrektywa jest zastępowana. Rozporządzenie (UE) 2025/2509 zachowuje test wieku poniżej 14 lat i dodaje, że produkt jest przeznaczony do zabawy, jeżeli rodzic lub opiekun może to rozsądnie założyć na podstawie jego funkcji, wymiarów i cech (art. 2 ust. 1); Komisja może w drodze aktu wykonawczego rozstrzygnąć, czy dane produkty są zabawkami (art. 2 ust. 3). Jego załącznik I część I zachowuje cztery z pięciu wyłączonych zabawek z dyrektywy, ale nie proce i katapulty, więc od 1 sierpnia 2030 r. proce i katapulty są zabawkami, jeżeli spełniają definicję (art. 2 ust. 1–2 i załącznik I). Część II zachowuje listę produktów niebędących zabawkami, ogranicza przedmioty dekoracyjne do tych bez wartości zabawowej, a oprawy oświetleniowe do podłączonych na stałe, i dodaje sprzęt do paintballa oraz książki do czytania i edukacyjne dla dzieci powyżej 36 miesięcy bez wartości zabawowej. Rozporządzenie ma zastosowanie od 1 sierpnia 2030 r., a niektóre artykuły od 1 stycznia 2026 r. (art. 59); zabawki wprowadzone do obrotu zgodnie z dyrektywą przed 1 sierpnia 2030 r. można nadal udostępniać (art. 57 ust. 1). Od tej daty jego załącznik II część III zakazuje też dalszych substancji w zabawkach, m.in. celowo używanych PFAS, bisfenoli z jego dodatku i substancji zaburzających funkcjonowanie układu hormonalnego, szkodliwych dla zdrowia ludzi, a cyfrowy paszport produktu zastępuje deklarację zgodności UE (art. 19).^[2]

Produkt, który nie jest zabawką, nie jest wolny od przepisów. Rozporządzenie w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów ma zastosowanie, jeżeli bezpieczeństwo nie jest objęte szczegółowymi przepisami Unii o tym samym celu (art. 2 ust. 1). W przypadku produktów konsumenckich jego ocena bezpieczeństwa uwzględnia wrażliwych konsumentów, takich jak dzieci (art. 6 ust. 1 lit. e)), oraz produkty, które choć nie są przeznaczone dla dzieci, mogą być przez nie używane lub przypominają coś atrakcyjnego dla nich (art. 6 ust. 1 lit. f) ppkt (ii)).^[3]