Oświadczenie środowiskowe, którego nie umiemy udokumentować

Oświadczenia środowiskowe podlegają prawu konsumenckiemu. Dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych, dyrektywa 2005/29/WE, zakazuje nieuczciwych praktyk handlowych (art. 5 ust. 1), a praktyka wprowadza w błąd, jeżeli zawiera fałszywe informacje lub oszukuje bądź może oszukać przeciętnego konsumenta, nawet gdy informacje są zgodne ze stanem faktycznym, w tym poprzez ogólny sposób przedstawienia (art. 6 ust. 1). Do wymienionych w niej głównych cech należą cechy środowiskowe lub społeczne oraz aspekty związane z obiegiem zamkniętym, takie jak trwałość, naprawialność i możliwość recyklingu (art. 6 ust. 1 lit. b), w brzmieniu zmienionym dyrektywą (UE) 2024/825).^[1][2]

Wiele oświadczeń upada właśnie na dowodach. Na podstawie art. 12 państwa członkowskie nadają sądom i organom administracyjnym uprawnienie do żądania od przedsiębiorcy przedstawienia dowodów trafności twierdzeń faktycznych oraz do uznania tych twierdzeń za niedokładne, jeżeli żądane dowody nie zostaną przedstawione lub zostaną uznane za niewystarczające. Dyrektywa pozwala też osobom mającym uzasadniony interes, w tym konkurentom, podejmować działania przeciwko nieuczciwym praktykom (art. 11 ust. 1). Oświadczenie opublikowane bez pliku dowodowego jest więc oświadczeniem, którego nie da się obronić, gdy ktoś o to zapyta.^[1]

Dyrektywa (UE) 2024/825 uczyniła kilka oświadczeń środowiskowych niedozwolonymi w każdych okolicznościach. Państwa członkowskie musiały przyjąć środki do 27 marca 2026 r. i stosować je od 27 września 2026 r. (art. 4 ust. 1). Załącznik I do UCPD wymienia teraz m.in. ogólne oświadczenia środowiskowe, dla których przedsiębiorca nie może wykazać uznanych doskonałych właściwości środowiskowych istotnych dla oświadczenia (pkt 4a), oświadczenia dotyczące całego produktu lub przedsiębiorstwa, które dotyczą tylko jednego aspektu (pkt 4b), oraz oświadczenia, że produkt ma neutralny, zmniejszony lub pozytywny wpływ na emisje gazów cieplarnianych dzięki kompensacji (pkt 4c). W tych przypadkach pytanie nie brzmi, czy konsument został wprowadzony w błąd; praktyka jest nieuczciwa sama w sobie (art. 5 ust. 5).^[1][2]

Przykłady podają motywy. „Przyjazny środowisku”, „ekologiczny”, „zielony”, „przyjazny klimatowi”, „biodegradowalny” i „biopochodny” są oświadczeniami ogólnymi, jeżeli nie zostały doprecyzowane w tym samym przekazie. „Opakowanie przyjazne klimatowi” jest oświadczeniem ogólnym, natomiast „100% energii zużytej do produkcji tego opakowania pochodzi ze źródeł odnawialnych” jest oświadczeniem szczegółowym (dyrektywa (UE) 2024/825, motyw 9). Uznane doskonałe właściwości środowiskowe oznaczają zgodność z unijnym znakiem ekologicznym, z oficjalnie uznanym systemem EN ISO 14024 lub najwyższe właściwości na podstawie innego prawa Unii (UCPD, art. 2 lit. s).^[2]

Odrębną dyrektywę w sprawie oświadczeń środowiskowych (Green Claims) Komisja zaproponowała w marcu 2023 r., aby ustanowić szczegółowe zasady uzasadniania i weryfikacji. Na dzień 4 października 2026 r. EUR-Lex wskazuje procedurę 2023/0085(COD) jako będącą w toku, z etapami pierwszego czytania i bez przyjętego aktu, więc nie jest to prawo obowiązujące. Kary za naruszenia UCPD określa prawo krajowe. Jeżeli nakłada się je w ramach skoordynowanego egzekwowania przepisów na podstawie art. 21 rozporządzenia (UE) 2017/2394, musi istnieć możliwość nałożenia grzywien w maksymalnej wysokości co najmniej 4% rocznego obrotu przedsiębiorcy w zainteresowanych państwach członkowskich lub co najmniej 2 mln EUR, gdy dane o obrotach nie są dostępne (art. 13 ust. 3 i 4).^[3][1]