MID w skrócie
Dyrektywa w sprawie przyrządów pomiarowych (MID), formalnie dyrektywa 2014/32/UE, jest unijnym aktem prawnym dotyczącym przyrządów pomiarowych, których wskazania służą do rozliczeń, opodatkowania, nakładania kar lub ochrony ludzi. Ustanawia wymagania, które przyrządy pomiarowe muszą spełniać, aby mogły być udostępniane na rynku lub oddawane do użytku do zadań pomiarowych wyznaczonych przez państwo członkowskie (art. 1); są to zadania, które państwo członkowskie uznaje za uzasadnione ze względu na interes publiczny, zdrowie publiczne, bezpieczeństwo publiczne, porządek publiczny, ochronę środowiska, ochronę konsumentów, pobór podatków i ceł oraz uczciwy handel (art. 3 ust. 1). Przyrząd spełniający wymagania dyrektywy podlega swobodnemu przepływowi: państwa członkowskie nie mogą utrudniać jego udostępniania na rynku ani oddawania do użytku z powodów objętych dyrektywą (art. 7 ust. 1).
Tekst z 2014 r. jest wersją przekształconą dyrektywy 2004/22/WE, dostosowaną do nowych ram prawnych, która dodaje obowiązki podmiotów gospodarczych, zasady identyfikowalności i procedury nadzoru rynku wspólne z innymi dyrektywami dotyczącymi oznakowania CE. Weszła w życie 18 kwietnia 2014 r., państwa członkowskie miały obowiązek dokonać jej transpozycji do 19 kwietnia 2016 r. i stosować ją od 20 kwietnia 2016 r., kiedy to dyrektywa 2004/22/WE została uchylona (art. 51–53). Dyrektywa 2004/22/WE sama zastąpiła 30 października 2006 r. jedenaście dyrektyw dotyczących przyrządów, wydanych w ramach dawnego podejścia, od gazomierzy i taksometrów po wodomierze do ciepłej wody (dyrektywa 2004/22/WE, art. 22).
Tekst urzędowy Z dyrektywą można zapoznać się w EUR-Lex: dyrektywa 2014/32/UE (CELEX 32014L0032), tekst skonsolidowany z 27 stycznia 2015 r., który uwzględnia zmianę dotyczącą wodomierzy, oraz dyrektywa (UE) 2026/706, która od 10 października 2028 r. dodaje kategorie urządzeń do ładowania pojazdów elektrycznych i dystrybutorów sprężonego gazu.
Zakres
Dyrektywa stosuje się do przyrządów pomiarowych zdefiniowanych w załącznikach III–XII dotyczących poszczególnych przyrządów: wodomierzy (MI-001), gazomierzy i przeliczników objętości gazu (MI-002), liczników energii elektrycznej czynnej (MI-003), ciepłomierzy (MI-004), układów pomiarowych do ciągłego i dynamicznego pomiaru ilości cieczy innych niż woda (MI-005), wag automatycznych (MI-006), taksometrów (MI-007), wzorców miary (MI-008), przyrządów do pomiaru wymiarów (MI-009) i analizatorów spalin (MI-010) (art. 2 ust. 1). Dyrektywa (UE) 2026/706 zmienia ten ustęp, dodając układy pomiarowe do urządzeń do ładowania pojazdów elektrycznych (MI-011, nowy załącznik Va) oraz układy pomiarowe do dystrybutorów sprężonego gazu (MI-012, nowy załącznik VIIa); środki krajowe zaczynają się stosować od 10 października 2028 r. (dyrektywa (UE) 2026/706, art. 1 ust. 1 i art. 3 ust. 1). Jeżeli załącznik dotyczący danego przyrządu ustanawia zasadnicze wymagania dla podzespołów, dyrektywę stosuje się do nich odpowiednio, a podzespoły i przyrządy można oceniać niezależnie i oddzielnie (art. 5). Dyrektywa jest dyrektywą szczególną w odniesieniu do odporności elektromagnetycznej tych przyrządów, natomiast dyrektywa EMC 2014/30/UE nadal stosuje się do ich emisji (art. 2 ust. 2).
Dyrektywa jest opcjonalna w jednym istotnym sensie: każde państwo członkowskie decyduje, do jakich zadań pomiarowych wyznacza stosowanie przyrządu podlegającego kontroli prawnej, a jeżeli tego nie robi, musi poinformować o przyczynach Komisję i pozostałe państwa członkowskie (art. 3). W Danii duńskie rozporządzenie wykonawcze nr 774 z 1 czerwca 2022 r. stosuje dyrektywę do wodomierzy, gazomierzy, liczników energii elektrycznej i ciepła używanych na podstawie rozporządzenia o pomiarze zużycia, do układów pomiarowych do cieczy, wag automatycznych, wzorców miary i przyrządów do pomiaru wymiarów; nie wymaga stosowania jego przepisów do układów pomiarowych do mleka, wzorców miary, przyrządów do pomiaru długości i przyrządów do pomiaru powierzchni, choć Sikkerhedsstyrelsen może dla nich wyznaczać jednostki notyfikowane, a taksometrów i analizatorów spalin nie obejmuje w ogóle (duńskie rozporządzenie wykonawcze nr 774/2022, § 1). Wagi nieautomatyczne nie są objęte dyrektywą i podlegają dyrektywie 2014/31/UE.
Obowiązki spoczywają na podmiotach gospodarczych: producencie, upoważnionym przedstawicielu, importerze i dystrybutorze (art. 4 pkt 12). Producentem jest ten, kto produkuje przyrząd pomiarowy lub zleca jego zaprojektowanie lub wyprodukowanie i wprowadza go do obrotu pod własną nazwą lub znakiem towarowym albo oddaje do użytku na własne potrzeby (art. 4 pkt 8), a importer lub dystrybutor, który sprzedaje przyrząd pod własną marką lub modyfikuje go w sposób mogący wpłynąć na zgodność, przejmuje obowiązki producenta (art. 12). Państwo członkowskie może ustanowić warunki oddawania do użytku uzasadnione lokalnym klimatem i może ustalać klasy dokładności dla określonych zastosowań, dopuszczając na swoim terytorium wszystkie klasy (art. 7 ust. 3 i art. 7 ust. 4); przyrządy niezgodne można prezentować na targach handlowych z widocznym oznaczeniem o tym informującym (art. 7 ust. 5).
Co należy zrobić
Zasadnicze wymagania
Przyrząd pomiarowy musi spełniać zasadnicze wymagania załącznika I i właściwego załącznika dotyczącego danego przyrządu (art. 6). Załącznik I wymaga wysokiego poziomu ochrony metrologicznej, aby każda zainteresowana strona mogła ufać wynikowi, i obejmuje dwanaście zagadnień: dopuszczalne błędy mieszczące się w granicach dopuszczalnych błędów w znamionowych warunkach pracy oraz określone właściwości w przypadku zakłóceń, przy czym producent określa graniczne warunki klimatyczne z tabeli 1, klasę mechaniczną M1–M3 i klasę elektromagnetyczną E1–E3 (pkt 1); odtwarzalność (2); powtarzalność (3); rozróżnialność i czułość (4); trwałość (5); niezawodność (6); przydatność, w tym brak cech ułatwiających nieuczciwe użycie oraz możliwość zidentyfikowania oprogramowania krytycznego z punktu widzenia metrologii (7); ochronę przed zakłóceniem sprzętu, oprogramowania oraz przechowywanych lub przesyłanych danych, z wyświetlaczami liczników, których nie można wyzerować (8); napisy na przyrządzie i informacje, które mu towarzyszą (9); wskazanie wyniku, w tym kontrolowany metrologicznie wyświetlacz dostępny bez narzędzi w licznikach (10); trwałe zapisy dla niepowtarzalnych transakcji handlowych (11); oraz konstrukcję umożliwiającą łatwą ocenę zgodności (12). Dyrektywa (UE) 2026/706 zmienia pkt 10.2 i dodaje pkt 10.6, tak aby gazomierze i liczniki energii elektrycznej oraz nowe układy do ładowania pojazdów elektrycznych i sprężonego gazu mogły pokazywać wynik na wyświetlaczu zdalnym lub – w przypadku nowych układów – na urządzeniu konsumenta, przy czym wynik musi być możliwy do powiązania z przyrządem i chroniony przed ingerencją.
Normy zharmonizowane i dokumenty normatywne OIML
Przyrządy zgodne z normami zharmonizowanymi lub ich częściami, do których odesłania opublikowano w Dzienniku Urzędowym, uznaje się za spełniające zasadnicze wymagania, które te normy obejmują; to samo domniemanie dotyczy części dokumentów normatywnych Międzynarodowej Organizacji Metrologii Prawnej, których wykaz publikuje Komisja (art. 14 ust. 1, art. 14 ust. 2 i art. 15). Producent może zastosować dowolne inne rozwiązanie techniczne spełniające zasadnicze wymagania, ale domniemanie zgodności daje wyłącznie prawidłowe zastosowanie norm lub dokumentów normatywnych (art. 14 ust. 3). Komisja współpracuje z WELMEC nad niewiążącymi dokumentami wytycznych, które wyjaśniają praktyczne stosowanie dyrektywy (strona Komisji Europejskiej dotycząca przyrządów pomiarowych i wag).
Ocena zgodności z udziałem jednostki notyfikowanej
Ocenę zgodności przeprowadza się, według wyboru producenta, jedną z procedur wymienionych we właściwym załączniku dotyczącym danego przyrządu, a same moduły znajdują się w załączniku II (art. 17). Każda wymieniona procedura wymaga udziału jednostki zewnętrznej. We wszystkich przypadkach, z jednym wyjątkiem, jest to jednostka notyfikowana: moduł A2, który rozdział II załącznika X dopuszcza dla miar pojemności do podawania napojów, może być na wybór producenta przeprowadzony przez akredytowaną jednostkę wewnętrzną, czyli odrębną i wyodrębnioną część przedsiębiorstwa, akredytowaną zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 765/2008, która świadczy usługi wyłącznie na rzecz tego przedsiębiorstwa i nie jest notyfikowana państwom członkowskim ani Komisji (art. 30 i załącznik II, moduł A2, pkt 4). Wodomierze, gazomierze, liczniki energii elektrycznej i ciepłomierze, taksometry i analizatory spalin mogą korzystać z B + F, B + D lub H1 (załączniki III–VI, IX i XII); układy pomiarowe do cieczy dodatkowo z G (załącznik VII); wagi automatyczne korzystają z B + D, B + E, B + F, D1, F1, G lub H1 w przypadku układów mechanicznych, z B + D, B + E, B + F, G lub H1 w przypadku przyrządów elektromechanicznych oraz z B + D, B + F, G lub H1 w przypadku układów elektronicznych lub opartych na oprogramowaniu (załącznik VIII); wzorce miary długości korzystają z F1, D1, B + D, H lub G, a miary pojemności do podawania napojów z A2, F1, D1, E1, B + E, B + D lub H (załącznik X); przyrządy do pomiaru wymiarów korzystają z F1, E1, D1, B + F, B + E, B + D, H, H1 lub G w przypadku mechanicznych lub elektromechanicznych oraz z B + F, B + D, H1 lub G w przypadku elektronicznych (załącznik XI). Dokumentację i korespondencję sporządza się w języku urzędowym państwa członkowskiego jednostki notyfikowanej lub w języku, który ona akceptuje (art. 17). Państwa członkowskie notyfikują jednostki upoważnione do tych zadań, mogą notyfikować jednostkę nawet dla typów przyrządów, których stosowania nie wyznaczyły, i wyznaczają organ notyfikujący odpowiedzialny za ocenę, notyfikację i monitorowanie tych jednostek; mogą postanowić, że ocenę i monitorowanie przeprowadza krajowa jednostka akredytująca w rozumieniu rozporządzenia (WE) nr 765/2008, a jeżeli organ notyfikujący powierza te zadania podmiotowi niepublicznemu, podmiot ten musi być osobą prawną, odpowiednio spełniać wymagania stawiane organom notyfikującym i posiadać ubezpieczenie od odpowiedzialności, przy czym organ notyfikujący ponosi pełną odpowiedzialność (art. 23 i art. 24); w Danii producent musi korzystać z jednostki wyznaczonej przez Sikkerhedsstyrelsen lub przez inne państwo członkowskie (duńskie rozporządzenie wykonawcze nr 774/2022, § 33).
Dokumentacja techniczna, deklaracja i oznakowania
Dokumentacja techniczna musi umożliwiać zrozumienie projektu, produkcji i działania oraz ocenę zgodności, być wystarczająco szczegółowa, aby określać właściwości metrologiczne, odtwarzalność parametrów metrologicznych produkowanych przyrządów i integralność przyrządu, oraz zawierać ogólny opis, rysunki, procedury produkcyjne, opisy urządzeń elektronicznych i oprogramowania, zastosowane normy lub dokumenty normatywne albo przyjęte w ich miejsce rozwiązania, obliczenia projektowe, wyniki badań w znamionowych warunkach pracy i w przypadku zakłóceń, wyniki badań trwałości gazomierzy, wodomierzy, ciepłomierzy i liczników cieczy oraz wszelkie certyfikaty badania typu UE lub badania projektu dla identycznych części; producent określa, gdzie umieszcza się plomby i oznakowania, oraz warunki zgodności z interfejsami i podzespołami (art. 18).
Deklaracja zgodności UE stwierdza, że wykazano spełnienie zasadniczych wymagań, jest zgodna ze wzorem z załącznika XIII, zawiera elementy zastosowanych modułów, jest stale aktualizowana, jest tłumaczona zgodnie z wymaganiami państwa członkowskiego i – jeżeli stosuje się kilka aktów Unii – stanowi jedną deklarację obejmującą je wszystkie; sporządzając ją, producent przyjmuje na siebie odpowiedzialność (art. 19). Zgodność wykazuje się oznakowaniem CE i dodatkowym oznakowaniem metrologicznym (art. 20): wielką literą M i dwiema ostatnimi cyframi roku jego umieszczenia, otoczonymi prostokątem o wysokości oznakowania CE, z zastosowaniem tych samych ogólnych zasad co do oznakowania CE (art. 21). Oba oznakowania umieszcza się w sposób widoczny, czytelny i trwały na przyrządzie lub jego tabliczce znamionowej albo – jeżeli charakter przyrządu na to nie pozwala – na dokumentach i opakowaniu, przed wprowadzeniem do obrotu, a w razie potrzeby także w trakcie produkcji, na urządzeniu głównym zestawu urządzeń niebędących podzespołami, przy czym oznakowanie metrologiczne umieszcza się bezpośrednio po oznakowaniu CE, a po nim numer identyfikacyjny jednostki notyfikowanej, jeżeli jednostka ta uczestniczy w kontroli produkcji (art. 22).
Obowiązki według roli
Producenci projektują i produkują zgodnie z zasadniczymi wymaganiami, sporządzają dokumentację i przeprowadzają ocenę zgodności, sporządzają deklarację i umieszczają oba oznakowania, przechowują dokumentację i deklarację przez 10 lat, utrzymują zgodność produkcji seryjnej, badają próbki i prowadzą rejestr skarg, jeżeli uzasadniają to parametry użytkowe przyrządu, umieszczają identyfikator oraz swoją nazwę i adres, dostarczają kopię deklaracji i instrukcje w wymaganym języku, podejmują działania naprawcze, informują organy o ryzyku i współpracują na żądanie (art. 8). Upoważnieni przedstawiciele działają na podstawie pełnomocnictwa, które musi obejmować co najmniej przechowywanie dokumentów i współpracę z organami, i nie mogą przejmować obowiązków dotyczących projektu ani dokumentacji (art. 9). Importerzy wprowadzają do obrotu wyłącznie przyrządy zgodne, sprawdzają ocenę przeprowadzoną przez producenta, dokumentację, oznakowania, deklarację i identyfikację, dodają własną nazwę i adres, dbają o instrukcje, chronią przyrząd podczas przechowywania i transportu, badają próbki, jeżeli jest to uzasadnione, podejmują działania naprawcze i przechowują deklarację przez 10 lat (art. 10). Dystrybutorzy przed udostępnieniem przyrządu na rynku sprawdzają oznakowania, deklarację, dokumenty, instrukcje i identyfikację, chronią go podczas przechowywania i transportu oraz dopilnowują podjęcia działań naprawczych (art. 11). Importerzy i dystrybutorzy, którzy sprzedają pod własną marką lub modyfikują przyrząd, stają się producentami (art. 12), a każdy podmiot przez 10 lat umie wskazać swoich dostawców i odbiorców (art. 13). Od 16 lipca 2021 r. rozporządzenie (UE) 2019/1020 wymaga ponadto, aby dla każdego przyrządu wprowadzanego do obrotu istniał podmiot gospodarczy mający siedzibę w Unii – producent, importer, upoważniony przedstawiciel lub dostawca usług realizacji zamówień (rozporządzenie (UE) 2019/1020, art. 4).
Okresy przejściowe
Przyrządy objęte dyrektywą 2004/22/WE, zgodne z nią i wprowadzone do obrotu przed 20 kwietnia 2016 r. można nadal udostępniać na rynku i oddawać do użytku, wydane na jej podstawie certyfikaty zachowują ważność, a skutki okresu przejściowego z jej art. 23 trwały do 30 października 2016 r. (art. 50). Na mocy dyrektywy (UE) 2026/706 przyrządy zgodne z dyrektywą w brzmieniu obowiązującym w dniu 8 kwietnia 2026 r. i wprowadzone do obrotu przed 10 października 2028 r. można nadal udostępniać na rynku i oddawać do użytku, układy pomiarowe do urządzeń do ładowania pojazdów elektrycznych i dystrybutorów sprężonego gazu zgodne z prawem krajowym można wprowadzać do obrotu do 10 kwietnia 2030 r., a certyfikaty wydane przed 10 października 2028 r. dla przyrządów objętych dyrektywą zachowują ważność do wygaśnięcia, a najdalej do 10 kwietnia 2038 r.; jednostki oceniające zgodność spełniające wymagania zmienionej dyrektywy mogą być notyfikowane przed 10 października 2028 r. i mogą przed tą datą wydawać certyfikaty dla przyrządów zdefiniowanych w załącznikach II, III i V do dyrektywy zmieniającej, czyli zmienionych załączników dotyczących gazomierzy, liczników energii elektrycznej i ciepłomierzy (dyrektywa (UE) 2026/706, art. 2 i art. 4).
Egzekwowanie i kary
Art. 41 stosuje art. 15 ust. 3 i art. 16–29 rozporządzenia (WE) nr 765/2008 do przyrządów pomiarowych; artykuły te zostały uchylone rozporządzeniem (UE) 2019/1020 z dniem 16 lipca 2021 r., które wymienia dyrektywę w pkt 51 swojego załącznika I, więc odesłanie należy czytać jako odniesienie do tego rozporządzenia. Jeżeli organ ma wystarczające powody, by sądzić, że przyrząd stwarza ryzyko dla interesów publicznych chronionych dyrektywą, ocenia ten przyrząd, wymaga działań naprawczych, wycofania z obrotu lub odzyskania w terminie współmiernym do ryzyka, informuje jednostkę notyfikowaną, a jeżeli podmiot nie podejmie działań – zakazuje lub ogranicza udostępnianie na rynku, wycofuje z obrotu lub odzyskuje przyrząd i informuje Komisję oraz pozostałe państwa członkowskie (art. 42). Komisja rozstrzyga sporne środki krajowe w ramach unijnej procedury ochronnej (art. 43), w taki sam sposób można postąpić z przyrządami zgodnymi, które nadal stwarzają ryzyko (art. 44), a niezgodność formalna, taka jak brak lub nieprawidłowo umieszczone oznakowanie CE lub metrologiczne, brak numeru jednostki notyfikowanej, brak lub nieprawidłowa deklaracja, brak dokumentacji lub brak identyfikacji, musi zostać usunięta, a w przeciwnym razie prowadzi do ograniczenia, zakazu, wycofania z obrotu lub odzyskania (art. 45).
Kary ustalane są na poziomie krajowym: państwa członkowskie ustanawiają skuteczne, proporcjonalne i odstraszające kary za naruszenia swoich przepisów transponujących, które mogą obejmować sankcje karne za poważne naruszenia (art. 49). W Danii metrologia prawna podlega od 1 lipca 2021 r. duńskiej ustawie o produktach i nadzorze rynku (lov om produkter og markedsovervågning); ustawa ta uzupełnia rozporządzenie (UE) 2019/1020, wymienia dyrektywę w § 2, wskazuje Erhvervsstyrelsen jako organ kontrolny i przewiduje nakazy ostrzegania użytkowników, zaprzestania wprowadzania do obrotu, usunięcia uchybień, wstrzymania sprzedaży, wycofania z obrotu, odzyskania lub zniszczenia, zakazy, nakazy skierowane do właściciela przyrządu stosowanego do pomiarów będących podstawą rozliczeń oraz grzywny, które w okolicznościach obciążających sięgają kary pozbawienia wolności do 2 lat (LBK nr 22/2026, § 2, § 9, § 14, § 16, § 16 a i § 37). Duńskie rozporządzenie wykonawcze nr 774 z 1 czerwca 2022 r. wdraża samą dyrektywę: powtarza obowiązki podmiotów, wymóg korzystania z jednostki notyfikowanej i zasady oznakowania, pozwala Sikkerhedsstyrelsen nakazać usunięcie niezgodności formalnych, a następnie nakazać wycofanie z obrotu, odzyskanie lub zakaz sprzedaży, nakazać usunięcie nieprawidłowego oznakowania metrologicznego, a naruszenia karze grzywnami, a w okolicznościach obciążających – karą pozbawienia wolności do 2 lat (§ 57–59). Od stycznia 2026 r. Sikkerhedsstyrelsen jest departamentem Markedsovervågning w Erhvervsstyrelsen (duńskim Urzędzie ds. Działalności Gospodarczej) i wykonuje te same zadania.
Jak pomaga Conphora
Conphora monitoruje MID, jej normy zharmonizowane i dokumenty normatywne OIML oraz harmonogram dyrektywy 2026/706, a także zestawia Państwa przyrządy z właściwym załącznikiem dotyczącym danego przyrządu, dopuszczonymi w nim modułami i wymaganiami dotyczącymi oznakowania, wskazując braki w dokumentacji technicznej, deklaracji zgodności UE i oznakowaniu metrologicznym, zanim staną się problemem egzekucyjnym. Platforma pomaga budować i prowadzić dokumentację oraz 10-letnie rejestry, łączy deklarację MID z deklaracją EMC i innymi deklaracjami, których wymaga ten sam przyrząd, i powiadamia Państwa o zmianie załącznika, normy lub krajowego wyboru na podstawie art. 3.
Zobacz, jak działa Conphora · Zobacz plany i ceny
Źródła
- Dyrektywa 2014/32/UE w sprawie przyrządów pomiarowych, tekst skonsolidowany z 27 stycznia 2015 r. (EUR-Lex)
- Dyrektywa 2014/32/UE w brzmieniu opublikowanym w Dz.Urz. UE L 96 z 29 marca 2014 r. (EUR-Lex)
- Informacje o dokumencie, daty i powiązania dla CELEX 32014L0032 (EUR-Lex)
- Dyrektywa delegowana Komisji (UE) 2015/13 zmieniająca załącznik III w zakresie przepływu wodomierzy (EUR-Lex)
- Dyrektywa (UE) 2026/706 zmieniająca dyrektywę 2014/32/UE w zakresie urządzeń do ładowania pojazdów elektrycznych, dystrybutorów sprężonego gazu oraz liczników energii elektrycznej, gazu i ciepła (EUR-Lex)
- Dyrektywa 2004/22/WE w sprawie przyrządów pomiarowych, tekst skonsolidowany z 1 grudnia 2009 r. (EUR-Lex)
- Dyrektywa 2014/31/UE w sprawie wag nieautomatycznych (EUR-Lex)
- Rozporządzenie (UE) 2019/1020 w sprawie nadzoru rynku i zgodności produktów (EUR-Lex)
- Metrologia prawna (Komisja Europejska, DG GROW)
- Przyrządy pomiarowe i wagi w UE (Komisja Europejska, DG GROW)
- Bekendtgørelse nr. 774 af 1. juni 2022 om tilgængeliggørelse på markedet af måleinstrumenter (Retsinformation)
- Bekendtgørelse af lov om produkter og markedsovervågning, LBK nr. 22 af 8. januar 2026 (Retsinformation)
- Legal måling og vejning (legal metrologi) (Sikkerhedsstyrelsen)
- Sikkerhedsstyrelsen, en del af Erhvervsstyrelsen od stycznia 2026 r. (Erhvervsstyrelsen)
Niniejszy przewodnik ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady prawnej.