BottD w skrócie
Dyrektywa w sprawie butelek jako pojemników miarowych, formalnie dyrektywa Rady 75/107/EWG z dnia 19 grudnia 1974 r., należy do najstarszych aktów metrologicznych nadal obowiązujących w Unii. Pozwala, aby to butelka dokonywała pomiaru: szklana butelka wykonana zgodnie z tolerancjami dyrektywy, ze stałą objętością pustej przestrzeni dla wszystkich butelek tej samej konstrukcji, może być napełniana do oznaczonego poziomu lub do stałej pustej przestrzeni i będzie wtedy zawierać swoją pojemność nominalną ze znanym błędem, więc paczkujący nie musi odrębnie mierzyć cieczy (art. 1 oraz załącznik I pkt 1–3). Dyrektywę przyjęto, ponieważ kilka państw członkowskich miało obowiązkowe i różniące się przepisy dotyczące wytwarzania i badania takich butelek, co utrudniało handel nimi (motywy).
Jest to harmonizacja fakultatywna. Nikt nie ma obowiązku wytwarzać butelek miarowych, ale odwrócony epsilon przypominający trójkę, czyli znak EWG, mogą nosić wyłącznie butelki spełniające dyrektywę, a państwo członkowskie nie może odmówić, zakazać ani ograniczyć wprowadzania do obrotu i stosowania jako pojemniki miarowe butelek, które spełniają jej wymagania i przechodzą jej badania, z powodów dotyczących ich objętości, sposobu określania objętości lub metod, którymi je skontrolowano (art. 2 i art. 3). Akt ma pięć artykułów i dwa załączniki, wszedł w życie z chwilą notyfikacji 20 grudnia 1974 r., miał być transponowany w ciągu 18 miesięcy, czyli do 20 czerwca 1976 r. (art. 4), i nigdy nie był zmieniany.
Tekst urzędowy Dyrektywę można przeczytać w EUR-Lex: dyrektywa Rady 75/107/EWG (CELEX 31975L0107). Wersja skonsolidowana nie istnieje, ponieważ żaden akt jej nie zmienił; strona z informacjami o dokumencie zawiera daty notyfikacji i transpozycji.
Zakres
Dyrektywa dotyczy pojemników potocznie nazywanych butelkami, wykonanych ze szkła lub z innej substancji o sztywności i stabilności zapewniającej takie same gwarancje metrologiczne jak szkło, gdy spełnione są trzy warunki: są zamknięte korkiem lub przeznaczone do zamykania korkiem i służą do przechowywania, transportu lub dostarczania cieczy; mają pojemność nominalną od 0,05 litra do 5 litrów włącznie; oraz mają cechy metrologiczne, czyli cechy konstrukcyjne i jednorodność wytwarzania, dzięki którym mogą być używane jako pojemniki miarowe, to znaczy po napełnieniu do określonego poziomu lub do określonego odsetka pojemności po brzeg ich zawartość można zmierzyć z wystarczającą dokładnością. Takie pojemniki nazywa się butelkami miarowymi (art. 1).
Butelkę określają trzy pojemności, wszystkie wyznaczane w temperaturze 20 stopni Celsjusza: pojemność nominalna Vn oznaczona na butelce, czyli objętość cieczy, którą butelka ma zawierać po napełnieniu na warunkach przewidzianych dla jej użytkowania; pojemność po brzeg, czyli objętość po napełnieniu do brzegu; oraz pojemność rzeczywista, czyli objętość, którą faktycznie zawiera po napełnieniu dokładnie na warunkach teoretycznie odpowiadających pojemności nominalnej (załącznik I pkt 1). Butelki napełnia się albo do stałego poziomu, albo do stałej pustej przestrzeni, a dla wszystkich butelek tej samej konstrukcji odległość między teoretycznym poziomem napełnienia a brzegiem oraz różnica między pojemnością po brzeg a pojemnością nominalną, zwana objętością rozszerzalności lub pustą przestrzenią, muszą być zauważalnie stałe (załącznik I pkt 2).
Poza dyrektywą pozostają pojemniki o pojemności poniżej 0,05 litra lub powyżej 5 litrów, pojemniki bez sztywności i stabilności szkła oraz butelki, które po prostu nie są wykonane ani oznakowane jako pojemniki miarowe. Miary pojemności do podawania cieczy, takie jak szklanka, dzbanek lub miarka do napojów podawanych do natychmiastowego spożycia, są miarami materialnymi w rozumieniu załącznika MI-008 do dyrektywy w sprawie przyrządów pomiarowych 2014/32/UE. Jej art. 2 ust. 1, zastąpiony dyrektywą (UE) 2026/706 z dnia 11 marca 2026 r. ze skutkiem od 9 kwietnia 2026 r., wymienia dwanaście kategorii przyrządów – dwie nowe to systemy pomiarowe dla urządzeń do zasilania pojazdów elektrycznych (MI-011) i dla dystrybutorów sprężonego gazu (MI-012) – i żadna z nich nie jest butelką miarową. Państwa członkowskie stosują krajowe przepisy transponujące tę zmianę od 10 października 2028 r.
Obowiązki spoczywają na producencie, który przedkłada znak identyfikacyjny do zatwierdzenia i umieszcza znak EWG na własną odpowiedzialność (załącznik I pkt 5), podczas gdy właściwe służby pobierają próbki butelek w miejscu produkcji lub, gdy jest to niewykonalne, w siedzibie importera albo jego przedstawiciela mającego siedzibę we Wspólnocie (załącznik I pkt 6). Do paczkującego, który napełnia butelki, odnosi się dyrektywa 76/211/EWG o towarach paczkowanych, w której butelka miarowa typu określonego w niniejszej dyrektywie, napełniona na jej warunkach, jest jedną z kilku metod spełnienia wymagań dotyczących pomiaru i kontroli (dyrektywa 76/211/EWG, załącznik I pkt 4).
Co należy zrobić
Tolerancje pojemności
Aby zawartość można było mierzyć z wystarczającą dokładnością, w szczególności z dokładnością wymaganą przez dyrektywy o towarach paczkowanych, maksymalne dopuszczalne błędy, dodatnie lub ujemne, między pojemnością rzeczywistą a nominalną w temperaturze 20 stopni Celsjusza i w warunkach kontroli z załącznika II ustalono w sześciu klasach: 3 ml dla pojemności nominalnych od 50 do 100 ml; 3% Vn od 100 do 200 ml; 6 ml od 200 do 300 ml; 2% od 300 do 500 ml; 10 ml od 500 do 1 000 ml; oraz 1% od 1 000 do 5 000 ml. Maksymalny dopuszczalny błąd pojemności po brzeg jest taki sam jak dla odpowiadającej jej pojemności nominalnej, a systematyczne wykorzystywanie tolerancji jest zabronione (załącznik I pkt 3). W praktyce pojemność rzeczywistą sprawdza się, określając ilość wody o temperaturze 20 stopni Celsjusza, którą butelka zawiera po napełnieniu do poziomu teoretycznie odpowiadającego pojemności nominalnej, albo pośrednio metodą o równoważnej dokładności (załącznik I pkt 4).
Znak identyfikacyjny i znak EWG
Każdy producent butelek miarowych przedkłada właściwej służbie do zatwierdzenia znak, za pomocą którego można go zidentyfikować; po zatwierdzeniu służba w ciągu miesiąca informuje właściwe służby pozostałych państw członkowskich i Komisję. Następnie producent umieszcza na własną odpowiedzialność znak, o którym mowa w art. 6 dyrektywy 71/316/EWG, czyli odwrócony epsilon, poświadczający, że butelka spełnia wymagania dyrektywy i jej załączników; data, pochodzenie i numer referencyjny przewidziane w załączniku I podpunkt 6.3 tej dyrektywy – oznaczenia towarzyszące znakowi zatwierdzenia typu WE – nie są wymagane, a znak musi mieć wysokość co najmniej 3 mm (załącznik I pkt 5). Znaki wstępnej legalizacji WE, czyli małe litery „e” opisane w załączniku II pkt 3 dyrektywy 2009/34/WE, to odrębna sprawa i nie mają tu znaczenia. Dyrektywa 71/316/EWG została przekształcona i uchylona dyrektywą 2009/34/WE, której art. 20 stanowi, że odesłania do uchylonej dyrektywy odczytuje się jako odesłania do przekształconej; znak jest obecnie opisany w art. 6 i załączniku I pkt 3.3 dyrektywy 2009/34/WE jako znak zatwierdzenia WE ze stylizowaną literą epsilon odwróconą symetrycznie względem osi pionowej i niezawierający żadnych innych oznaczeń. Nie jest to oznakowanie CE i nie mówi nic o bezpieczeństwie produktu.
Oznakowanie butelki
Butelka miarowa nosi nieusuwalne, łatwo czytelne i widoczne oznaczenia. Na boku, na dolnym brzegu lub na dnie: pojemność nominalną w litrach, centylitrach lub mililitrach, cyframi o wysokości co najmniej 6 mm, jeżeli pojemność nominalna przekracza 100 cl, 4 mm od 100 cl do wartości niższej niż 20 cl oraz 3 mm, jeżeli wynosi ona nie więcej niż 20 cl, po których następuje symbol lub nazwa jednostki; znak identyfikacyjny producenta; oraz znak EWG (załącznik I pkt 8.1). Przywołana tam dyrektywa o jednostkach, 71/354/EWG, została uchylona dyrektywą 80/181/EWG z dniem 1 października 1981 r. (dyrektywa 80/181/EWG, art. 6). Na dnie lub na dolnym brzegu, cyframi o tej samej minimalnej wysokości i w sposób wykluczający pomyłkę z pojemnością nominalną, zależnie od metody napełniania, do której butelka jest przeznaczona: pojemność po brzeg w centylitrach, po której nie następuje symbol cl, i/lub odległość w milimetrach od poziomu brzegu do poziomu napełnienia pojemności nominalnej, po której następuje symbol mm (załącznik I pkt 8.2). Mogą występować inne oznaczenia, jeżeli nie powodują pomyłki z oznaczeniami obowiązkowymi.
Kontrola metrologiczna i kontrola statystyczna
Właściwe służby sprawdzają zgodność butelek miarowych metodą pobierania próbek w miejscu produkcji lub, jeżeli jest to niewykonalne, w siedzibie importera albo jego przedstawiciela mającego siedzibę we Wspólnocie, stosując przyjęte metody kontroli odbiorczej jakości, których skuteczność jest porównywalna z metodą wzorcową z załącznika II; kontrole w obrocie handlowym nie są wykluczone (załącznik I pkt 6 i 7). Według metody wzorcowej próbkę butelek tej samej konstrukcji i wykonania pobiera się z partii odpowiadającej co do zasady godzinie produkcji; jeżeli wynik jest niezadowalający, drugie badanie może opierać się na próbce z dłuższego okresu produkcji albo, gdy produkcja podlega kontroli uznanej przez właściwą służbę, na wynikach z kart kontrolnych producenta. Próbka liczy 35 butelek w metodzie odchylenia standardowego lub 40 w metodzie średniej rozpiętości, zależnie od wyboru państwa członkowskiego (załącznik II pkt 1). Butelki waży się puste, następnie napełnione wodą o temperaturze 20 stopni Celsjusza o znanej gęstości do poziomu napełnienia właściwego dla metody kontroli i waży ponownie, używając prawnego przyrządu pomiarowego odpowiedniego do tych czynności; błąd pomiaru pojemności nie może przekraczać jednej piątej maksymalnego dopuszczalnego błędu dla pojemności nominalnej butelki (załącznik II pkt 2). Partia jest zgodna, jeżeli średnia i oszacowane odchylenie standardowe, przy k = 1,57 i F = 0,266, albo średnia i średnia rozpiętość ośmiu podpróbek po pięć, przy k’ = 0,668 i F’ = 0,628, spełniają trzy nierówności względem górnej i dolnej granicy, tworzonych przez pojemność wskazaną plus i minus maksymalny dopuszczalny błąd (załącznik II pkt 3).
Napełnianie i przepisy o towarach paczkowanych
Butelka jest zaprojektowana dla jednej lub obu metod napełniania, do stałego poziomu lub do stałej pustej przestrzeni, a oznaczenie pojemności po brzeg lub wysokości napełnienia wskazuje paczkującemu, jak osiągnąć pojemność nominalną (załącznik I pkt 2 i 8.2). Powstały towar paczkowany podlega dyrektywie 76/211/EWG dla ilości od 5 g lub 5 ml do 10 kg lub 10 l: paczkujący lub importer odpowiada za rzeczywistą zawartość, mierzy lub kontroluje ją prawnym przyrządem pomiarowym albo uznanymi kontrolami produkcji, których zapisy przechowuje do dyspozycji właściwych służb, i może umieścić mały znak e o wysokości co najmniej 3 mm obok ilości nominalnej; użycie butelki miarowej napełnionej na warunkach dyrektywy 75/107/EWG jest jedną z metod spełnienia tych wymagań dotyczących pomiaru i kontroli (dyrektywa 76/211/EWG, art. 1, art. 3 i załącznik I pkt 3 i 4). Dyrektywa 2007/45/WE o ilościach nominalnych uchyliła dyrektywy 75/106/EWG i 80/232/EWG oraz zmieniła dyrektywę 76/211/EWG od 11 kwietnia 2009 r., ale nie uchyliła dyrektywy 75/107/EWG (dyrektywa 2007/45/WE, art. 6, art. 7 i art. 10).
Egzekwowanie i sankcje
Dyrektywa nie zawiera artykułu o sankcjach; jej egzekwowaniem jest kontrola metrologiczna z art. 2 i załącznika I pkt 6 i 7, a partia, która nie spełnia kryteriów przyjęcia z załącznika II, nie zostaje uznana za zgodną, więc jej butelki nie mogą nosić znaku EWG. Od 16 lipca 2021 r. dyrektywa jest pkt 3 załącznika I do rozporządzenia (UE) 2019/1020, więc organy nadzoru rynku mogą żądać dokumentów i informacji o łańcuchu dostaw oraz nakazywać działania naprawcze, w tym uniemożliwienie udostępniania butelek albo ich wycofanie z obrotu, odzyskanie lub zniszczenie (rozporządzenie (UE) 2019/1020, art. 14, art. 16 i art. 44). Ponieważ jest ona też pkt 3 załącznika II, wykazu unijnego prawodawstwa harmonizacyjnego bez przepisów o sankcjach, sankcje ustanawiają państwa członkowskie, a muszą one być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające (art. 41).
W Danii dyrektywę wdraża bekendtgørelse nr. 590 af 29. maj 2018 om flasker som målebeholdere (duńskie rozporządzenie wykonawcze nr 590 z dnia 29 maja 2018 r. w sprawie butelek jako pojemników miarowych), wydane przez Sikkerhedsstyrelsen na podstawie ustawy o wspieraniu działalności gospodarczej i rozwoju regionalnego. Obejmuje ono producentów, którzy zdecydują się wytwarzać butelki miarowe, wymaga od nich przedłożenia znaku identyfikacyjnego Sikkerhedsstyrelsen do zatwierdzenia, dopuszcza znak EWG na butelkach spełniających jego warunki, powierza kontrolę Sikkerhedsstyrelsen na podstawie załącznika 1 pkt 6 i załącznika 2, z próbkami 35 butelek, i pozwala wprowadzać do obrotu i stosować w Danii butelki oznakowane w innym państwie członkowskim bez dodatkowego zatwierdzenia; weszło w życie 1 lipca 2018 r., od 1 lipca 2019 r. obowiązuje producentów już prowadzących produkcję, zastąpiło dyrektywę techniczną z 1 kwietnia 1977 r. i zachowało ważność znaków identyfikacyjnych zatwierdzonych do 30 czerwca 2018 r. (§§ 1–6). Rozporządzenie z 2018 r. wydano na podstawie ustawy o wspieraniu działalności gospodarczej i rozwoju regionalnego i nie zawiera ono klauzuli sankcyjnej. Od 1 lipca 2021 r. metrologia prawna podlega duńskiej ustawie o produktach i nadzorze rynku, lov om produkter og markedsovervågning (lovbekendtgørelse nr. 22 af 8. januar 2026), która uzupełnia rozporządzenie (UE) 2019/1020, wymienia dyrektywę o butelkach jako pojemnikach miarowych w § 2 stk. 1 nr 16, wyznacza Erhvervsstyrelsen jako organ kontroli (§ 9), pozwala mu wydawać nakazy i zakazy (§ 14) oraz karze grzywną tych, którzy nie przekazują informacji lub dostępu, lekceważą jego decyzje, uchylają się od jego kontroli albo nie spełniają obowiązków podmiotów gospodarczych z art. 4 i 5 rozporządzenia (UE) 2019/1020; ponieważ butelki mieszczą się w § 2 stk. 1 nr 16, kara może sięgać pozbawienia wolności do dwóch lat w okolicznościach obciążających – zagrożenie dla bezpieczeństwa lub zdrowia, wypadek z ciężkimi obrażeniami lub śmiercią, ponowne naruszenie albo systematyczne naruszanie dla korzyści majątkowej – a przedsiębiorstwa mogą ponosić odpowiedzialność karną (§ 37 stk. 1, 2 i 5). Od stycznia 2026 r. Sikkerhedsstyrelsen wchodzi w skład Erhvervsstyrelsen i wykonuje te same zadania co dotychczas; rozporządzenie wykonawcze nr 590 z 2018 r. nie zostało zmienione i nadal wymienia Sikkerhedsstyrelsen.
Jak pomaga Conphora
Conphora gromadzi w jednym miejscu dyrektywę o butelkach jako pojemnikach miarowych, dyrektywę o towarach paczkowanych i duńskie rozporządzenia wykonawcze oraz zestawia Państwa typy butelek z tolerancjami z załącznika I, przepisami o oznakowaniu i kontrolą z załącznika II, aby brak znaku identyfikacyjnego, błędna wysokość cyfr lub partia poza tolerancją zostały wychwycone przed wizytą w celu pobrania próbek. Platforma wiąże butelkę z towarem paczkowanym, do którego jest napełniana, więc obowiązki dotyczące znaku e z dyrektywy 76/211/EWG i ilości nominalne z dyrektywy 2007/45/WE sprawdzane są łącznie, i ostrzega Państwa, jeśli dyrektywa lub duńskie przepisy ulegną zmianie.
Zobacz, jak działa Conphora · Zobacz plany i cennik
Źródła
- Dyrektywa Rady 75/107/EWG w sprawie butelek jako pojemników miarowych, Dz.Urz. UE L 42 z 15 lutego 1975 r. (EUR-Lex)
- Informacje o dokumencie, daty i powiązania dla CELEX 31975L0107 (EUR-Lex)
- Butelki jako pojemniki miarowe – streszczenie dyrektywy 75/107/EWG (EUR-Lex)
- Dyrektywa 2009/34/WE w sprawie wspólnych przepisów dotyczących zarówno przyrządów pomiarowych, jak i metod kontroli metrologicznej (EUR-Lex)
- Dyrektywa Rady 80/181/EWG w sprawie jednostek miar, tekst skonsolidowany z 27 maja 2009 r. (EUR-Lex)
- Dyrektywa Rady 76/211/EWG w sprawie paczkowania według masy lub objętości niektórych produktów paczkowanych, tekst skonsolidowany z 11 kwietnia 2009 r. (EUR-Lex)
- Dyrektywa 2007/45/WE ustanawiająca zasady dotyczące ilości nominalnych produktów paczkowanych (EUR-Lex)
- Dyrektywa 2014/32/UE w sprawie przyrządów pomiarowych, tekst skonsolidowany z 27 stycznia 2015 r. (EUR-Lex)
- Dyrektywa (UE) 2026/706 zmieniająca dyrektywę 2014/32/UE w odniesieniu do systemów pomiarowych dla urządzeń do zasilania pojazdów elektrycznych i dystrybutorów sprężonego gazu oraz liczników energii elektrycznej, gazu i energii cieplnej, Dz.Urz. UE L, 2026/706, 20 marca 2026 r. (EUR-Lex)
- Rozporządzenie (UE) 2019/1020 w sprawie nadzoru rynku i zgodności produktów (EUR-Lex)
- Metrologia prawna (Komisja Europejska, DG GROW)
- Produkty paczkowane w UE (Komisja Europejska, DG GROW)
- Bekendtgørelse nr. 590 af 29. maj 2018 om flasker som målebeholdere (Retsinformation)
- Bekendtgørelse af lov om produkter og markedsovervågning, LBK nr. 22 af 8. januar 2026 (Retsinformation)
- Regler og bekendtgørelser for måling og vægt (Sikkerhedsstyrelsen)
- Sikkerhedsstyrelsen, en del af Erhvervsstyrelsen from January 2026 (Erhvervsstyrelsen)
Niniejszy przewodnik ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady prawnej.