FPR w prostych słowach
Rozporządzenie w sprawie produktów nawozowych (FPR), formalnie rozporządzenie (UE) 2019/1009, to unijne prawo dotyczące oznakowania CE produktów nawozowych. Dotyczy ono produktów nawozowych UE, czyli produktów nawozowych oznakowanych CE w chwili udostępniania na rynku (art. 1 ust. 1 i art. 2 pkt 2), a produktem nawozowym jest każda substancja, mieszanina, mikroorganizm lub inny materiał stosowany lub przeznaczony do stosowania na roślinach albo w ich ryzosferze, na grzybach albo w ich mykosferze lub przeznaczony do utworzenia ryzosfery lub mykosfery, samodzielnie lub zmieszany z innym materiałem, w celu dostarczenia składników odżywczych lub poprawy efektywności odżywiania (art. 2 pkt 1); ostatni człon sprawia, że definicją objęte są podłoża uprawowe PFC 4. Produkt spełniający wymagania rozporządzenia może być oznakowany CE, a państwa członkowskie nie mogą utrudniać jego udostępniania na rynku z powodów dotyczących składu, etykietowania lub innych aspektów objętych rozporządzeniem (art. 3 ust. 1).
W przeciwieństwie do większości przepisów o oznakowaniu CE harmonizacja jest tu dobrowolna. Rozporządzenie ma zastosowanie wyłącznie do produktów, które producent zdecyduje się oznakować CE; pozostawia państwom członkowskim swobodę regulowania produktów nawozowych, które nie są produktami nawozowymi UE (art. 38 ust. 9 i art. 41 ust. 2), a FAQ Komisji wymienia trzy możliwości: zastosować rozporządzenie i umieścić oznakowanie CE, przestrzegać przepisów krajowych i powoływać się na wzajemne uznawanie w innych państwach albo zrobić jedno i drugie. Jako rozporządzenie obowiązuje bezpośrednio w każdym państwie członkowskim bez transpozycji. Weszło w życie 15 lipca 2019 r. i obowiązuje w całości od 16 lipca 2022 r., kiedy uchyliło rozporządzenie (WE) nr 2003/2003 w sprawie nawozów WE (art. 51 i art. 53).
Tekst oficjalny Rozporządzenie można przeczytać w EUR-Lex: rozporządzenie (UE) 2019/1009 (CELEX 32019R1009) lub tekst skonsolidowany z 1 lipca 2026 r., który uwzględnia dwanaście rozporządzeń delegowanych, od czterech nowych kategorii materiałów składowych po zmiany z 2025 r. dotyczące oceny zgodności. Nie pokazuje on jeszcze przepisów, które zaczynają obowiązywać później: etykietowania cyfrowego z rozporządzenia (UE) 2024/2516 od 1 maja 2027 r. oraz wymogów dotyczących polimerów z rozporządzeń delegowanych (UE) 2024/2770, 2024/2788 i 2024/2790 od 17 października 2028 r. Trzeba je czytać w samych aktach.
Zakres
Rozporządzenia nie stosuje się do produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego ani produktów pochodnych podlegających rozporządzeniu (WE) nr 1069/2009 w chwili udostępniania na rynku, ani do środków ochrony roślin objętych rozporządzeniem (WE) nr 1107/2009 (art. 1 ust. 1). Pochodne produkty zwierzęce mogą wejść w skład produktu nawozowego UE jako materiały CMC 10 dopiero po określeniu punktu końcowego w łańcuchu produkcyjnym na podstawie rozporządzenia w sprawie produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, które FPR samo zmieniło, aby to umożliwić (art. 42 ust. 5 i art. 46). Rozporządzenie wymienia też szesnaście aktów, na które nie wpływa, od REACH i CLP po dyrektywę azotanową, dyrektywę w sprawie osadów ściekowych, produkcję ekologiczną i zdrowie roślin (art. 1 ust. 2), a państwa członkowskie mogą utrzymać lub przyjąć przepisy dotyczące stosowania produktów nawozowych UE, o ile nie wymagają one modyfikacji produktu ani nie zmieniają warunków jego udostępniania (art. 3 ust. 3).
Obowiązki spoczywają na podmiotach gospodarczych: producencie, upoważnionym przedstawicielu, importerze i dystrybutorze (art. 2 pkt 15). Producentem jest ten, kto produkuje produkt nawozowy UE lub zleca jego zaprojektowanie lub wyprodukowanie i wprowadza go do obrotu pod własną nazwą lub znakiem towarowym (art. 2 pkt 11); importer lub dystrybutor, który sprzedaje pod własną nazwą lub znakiem towarowym albo modyfikuje produkt już wprowadzony do obrotu w sposób, który może wpłynąć na zgodność, przejmuje obowiązki producenta (art. 10). Importer lub dystrybutor, który jedynie pakuje lub przepakowuje, musi dodać „zapakowano przez” lub „przepakowano przez” wraz ze swoją nazwą i adresem oraz przechowywać pierwotne oznakowanie przez 5 lat (art. 11).
Dla branży istotne są dwie sytuacje przejściowe. Nawozy WE wprowadzone do obrotu zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 2003/2003 przed 16 lipca 2022 r. można nadal udostępniać na rynku, ale stosuje się do nich przepisy rozdziału V o nadzorze rynku (art. 52). Ponadto państwo członkowskie, które 14 lipca 2019 r. miało odstępstwo dotyczące kadmu na podstawie dawnego rozporządzenia, może nadal stosować krajowe limity kadmu do produktów nawozowych UE, dopóki na poziomie Unii nie zaczną obowiązywać zharmonizowane limity na poziomie niższym lub równym jego poziomowi (art. 3 ust. 2).
Co należy zrobić
Kategorie funkcji produktu
Produkt nawozowy UE musi spełniać wymagania załącznika I dla swojej kategorii funkcji produktu, wymagania załącznika II dla swoich kategorii materiałów składowych i być oznakowany zgodnie z załącznikiem III; w odniesieniu do każdego aspektu nieobjętego załącznikami nie może stwarzać zagrożenia dla zdrowia ludzi, zwierząt lub roślin, dla bezpieczeństwa ani dla środowiska (art. 4). Załącznik I część I wyznacza siedem PFC według deklarowanej funkcji: PFC 1 nawóz, podzielony na 1(A) nawóz organiczny, 1(B) organiczno-mineralny i 1(C) nieorganiczny, ten ostatni dzielący się na 1(C)(I) nawozy makroskładnikowe i 1(C)(II) mikroskładnikowe z podkategoriami stałych i płynnych, prostych i złożonych oraz osobną pozycją dla nawozu azotanu amonu o wysokiej zawartości azotu; PFC 2 środek wapnujący; PFC 3 środek ulepszający gleby, organiczny lub nieorganiczny; PFC 4 podłoże uprawowe; PFC 5 inhibitor nitryfikacji, denitryfikacji lub ureazy; PFC 6 biostymulator roślin, mikrobiologiczny lub niemikrobiologiczny; oraz PFC 7 mieszanina produktów nawozowych. Każda PFC ma własne minimalne zawartości składników odżywczych, limity zanieczyszczeń i patogenów oraz, dla biostymulatorów i inhibitorów, wymagania dotyczące skuteczności. Mieszanina musi składać się z produktów nawozowych UE PFC 1–PFC 6, z których każdy przeszedł własną ocenę zgodności, a wytwórca mieszaniny sporządza własną deklarację, przechowując deklaracje wszystkich składników (załącznik I, PFC 7).
Kategorie materiałów składowych
Załącznik II wymienia 15 CMC, z których wyłącznie może składać się produkt nawozowy UE: CMC 1 substancje i mieszaniny z materiału pierwotnego, CMC 2 rośliny, części roślin lub wyciągi roślinne, CMC 3 kompost, CMC 4 poferment ze świeżych upraw, CMC 5 poferment inny niż ze świeżych upraw, CMC 6 produkty uboczne przemysłu spożywczego, CMC 7 mikroorganizmy, CMC 8 polimery odżywcze, CMC 9 polimery inne niż odżywcze, CMC 10 produkty pochodne w rozumieniu rozporządzenia (WE) nr 1069/2009, CMC 11 produkty uboczne w rozumieniu dyrektywy 2008/98/WE oraz cztery dodane aktami delegowanymi, zanim rozporządzenie zaczęło obowiązywać: CMC 12 strącone sole fosforanowe i ich pochodne, CMC 13 materiały z utleniania termicznego i ich pochodne, CMC 14 materiały z pirolizy i zgazowania oraz CMC 15 odzyskane materiały o wysokiej czystości (załącznik II część I). Przetworzony obornik dołączył do CMC 10 w 2024 r., a biodegradowalne folie ściółkujące do CMC 9. Każda CMC określa materiały wejściowe, warunki procesu oraz, dla CMC 1, rejestrację REACH. Rozporządzenie jest także instrumentem dotyczącym końca odpadu: odpad zawarty w zgodnym produkcie nawozowym UE uznaje się za spełniający art. 6 dyrektywy ramowej w sprawie odpadów i przestaje on być odpadem z chwilą sporządzenia deklaracji zgodności UE (art. 19).
Limity zanieczyszczeń, w tym kadmu
Limit kadmu dla nawozów fosforanowych jest stały, a nie stopniowy: nieorganiczny nawóz makroskładnikowy lub nawóz organiczno-mineralny zawierający 5% masy lub więcej w przeliczeniu na P2O5 może zawierać najwyżej 60 mg kadmu na kg P2O5, a poniżej tej zawartości fosforu – 3 mg/kg suchej masy (załącznik I, PFC 1(B) pkt 3 oraz PFC 1(C)(I) pkt 2). Nawozy organiczne, nieorganiczne środki ulepszające gleby, podłoża uprawowe i biostymulatory roślin są ograniczone do 1,5 mg/kg suchej masy, a środki wapnujące i organiczne środki ulepszające gleby do 2 mg/kg. Limity chromu sześciowartościowego, rtęci, niklu, ołowiu, arsenu, biuretu i nadchloranów oraz limity patogenów dla Salmonella, Escherichia coli lub enterokoków obowiązują zależnie od kategorii. Komisja nie może obniżyć wartości kadmu w drodze aktu delegowanego (art. 42 ust. 1); zamiast tego miała do 16 lipca 2026 r. przedstawić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie z przeglądem limitów kadmu dla fosforanów i pozostałych limitów zanieczyszczeń, w stosownych przypadkach wraz z wnioskiem ustawodawczym (art. 49).
Ocena zgodności i oznakowanie CE
Przed wprowadzeniem produktu do obrotu producent sporządza dokumentację techniczną i przeprowadza procedurę oceny zgodności z załącznika IV, a następnie sporządza deklarację zgodności UE i umieszcza oznakowanie CE (art. 6 ust. 2 i art. 15). Załącznik IV część I przyporządkowuje moduły do składu: moduł A – wewnętrzna kontrola produkcji – dla produktów wytworzonych wyłącznie z materiałów pierwotnych CMC 1 innych niż związki hamujące, CMC 4, CMC 6, CMC 8 i CMC 11 oraz dla mieszanin; moduł A1 z nadzorowanym badaniem produktu, obowiązkowy dla nawozów azotanu amonu o wysokiej zawartości azotu i mieszanin zawierających z nich co najmniej 28% azotu, których cykle termiczne i próbę detonacji od 1 lipca 2026 r. trzeba przeprowadzać w laboratoriach akredytowanych; moduły B i C, czyli badanie typu UE, po którym następuje zgodność z typem, dla związków hamujących, materiałów CMC 2, CMC 7, CMC 9 i CMC 10 oraz materiałów modułu A; a także moduł D1 – zapewnienie jakości procesu produkcji, możliwy dla każdego produktu z wyjątkiem nawozów azotanu amonu o wysokiej zawartości azotu i mieszanin zawierających z nich co najmniej 28% azotu oraz jedyna droga dla kompostu, pofermentu innego niż ze świeżych upraw i odzyskanych materiałów CMC 12–15, w którym jednostka notyfikowana co roku audytuje i pobiera próbki materiału wyjściowego. Modułu A nigdy nie można stosować dla inhibitorów ani biostymulatorów roślin (załącznik IV część I pkt 1.3).
Produkty zgodne z normami zharmonizowanymi, do których odniesienia opublikowano w Dzienniku Urzędowym, lub ze wspólnymi specyfikacjami przyjmowanymi przez Komisję w razie braku norm uznaje się za zgodne (art. 13 i art. 14). Deklaracja jest zgodna ze wzorem z załącznika V, jest aktualizowana, tłumaczona zgodnie z wymogami państwa członkowskiego i łączona w jedną deklarację, gdy inny akt Unii również jej wymaga (art. 16). Oznakowanie CE umieszcza się na opakowaniu lub, w przypadku produktów bez opakowania, w dokumencie towarzyszącym, przed wprowadzeniem do obrotu, a po nim numer identyfikacyjny jednostki notyfikowanej, gdy wymaga tego załącznik IV (art. 17 i art. 18).
Etykietowanie i etykieta cyfrowa od 2027 r.
Załącznik III część I wymaga oznaczenia PFC, ilości, instrukcji stosowania z dawkami, terminem, częstotliwością i roślinami docelowymi, warunków przechowywania, okresu funkcjonalności polimerów CMC 9, informacji o zarządzaniu ryzykiem oraz wykazu wszystkich składników powyżej 5% masy lub objętości z ich oznaczeniami CMC, a następnie deklaracji składników odżywczych specyficznych dla PFC z części II w tolerancjach z części III. Szczególne ostrzeżenia dotyczą pochodnych produktów zwierzęcych innych niż obornik, rącznika, łupin kakaowca, podłoży uprawowych niestykających się z glebą, popiołów i biowęgla z manganem powyżej 3,5%, materiałów o wysokiej czystości z selenem lub chlorkami oraz przetworzonego obornika z ostrzeżeniami o amoniaku oraz aminopyralidzie i klopyralidzie (załącznik III część I pkt 4–7d). Informacje dobrowolne nie mogą wprowadzać w błąd i muszą odnosić się do weryfikowalnych czynników (załącznik III część I pkt 8). Etykieta znajduje się na opakowaniu, z ulotką dla tego, co się nie mieści, lub dla produktów bez opakowania, w języku łatwo zrozumiałym dla użytkowników końcowych, określonym przez państwo członkowskie, wraz z nazwą, adresem i numerem partii producenta i importera (art. 6 ust. 5–7 oraz art. 8 ust. 3–4).
Rozporządzenie (UE) 2024/2516 dodaje etykietę cyfrową od 1 maja 2027 r. Produkty dostarczane innym podmiotom gospodarczym mogą mieć wszystkie elementy etykietowania na etykiecie cyfrowej; produkty dostarczane użytkownikom końcowym w opakowaniach zachowują etykietę fizyczną, a etykieta cyfrowa jest opcjonalnym duplikatem, na której samodzielnie cyfrowo mogą występować tylko elementy oznaczone gwiazdką w załączniku III; produkty dostarczane użytkownikom końcowym bez opakowania mogą mieć etykietę cyfrową lub ulotkę (art. 11a). Etykieta cyfrowa musi być bezpłatna, możliwa do przeszukiwania, dostępna we wszystkich głównych systemach operacyjnych bez rejestracji, przedstawiona z uwzględnieniem grup szczególnie wrażliwych i dostępna przez 10 lat, z nośnikiem danych widocznym na opakowaniu lub w dokumencie towarzyszącym (art. 11b); podmioty nie mogą śledzić użytkowników i muszą przekazać informacje w inny sposób na żądanie lub gdy etykieta jest niedostępna w chwili zakupu oraz wywiesić je w punkcie sprzedaży dla produktów bez opakowania (art. 11c).
Egzekwowanie i kary
Nadzór rynku odbywa się według ram horyzontalnych: art. 37 nadal przywołuje art. 16–29 rozporządzenia (WE) nr 765/2008, które rozporządzenie (UE) 2019/1020 uchyliło od 16 lipca 2021 r., więc uprawnienia nadzorcze są uprawnieniami z rozporządzenia (UE) 2019/1020; jego załącznik I wymienia rozporządzenie (WE) nr 2003/2003, czytane jako rozporządzenie (UE) 2019/1009 na podstawie klauzuli uchylającej (art. 51). Gdy organ ma wystarczające powody, aby sądzić, że produkt nawozowy UE stwarza ryzyko, ocenia go, wymaga działań naprawczych, wycofania z obrotu lub odzyskania produktu w terminie współmiernym do ryzyka, a jeżeli podmiot nie podejmie działań, zakazuje lub ogranicza udostępnianie na rynku, wycofuje z obrotu lub odzyskuje produkt i informuje Komisję oraz pozostałe państwa członkowskie, co uruchamia unijną procedurę ochronną (art. 38 i art. 39). Produkty zgodne, które nadal stwarzają ryzyko, można potraktować w ten sam sposób (art. 40), a uchybienia formalne, takie jak nieprawidłowo umieszczone oznakowanie CE, brak numeru jednostki notyfikowanej, brak lub błędna deklaracja, niekompletna dokumentacja techniczna albo brak danych identyfikacyjnych, należy usunąć, a w przeciwnym razie prowadzą one do ograniczenia, zakazu, wycofania z obrotu lub odzyskania produktu (art. 41). Jednostki notyfikowane muszą informować organ notyfikujący o odmówionych, ograniczonych, zawieszonych lub cofniętych certyfikatach i uczestniczyć w sektorowej grupie jednostek notyfikowanych (art. 34 i art. 36).
Kary ustala się na poziomie krajowym i muszą być one skuteczne, proporcjonalne i odstraszające (art. 48). W Danii rozporządzenie wykonawcze nr 1135 z 9 lipca 2022 r. w sprawie nawozów i środków ulepszających gleby dotyczy produktów nawozowych UE i nawozów WE obok nawozów krajowych. Wydano je na podstawie ustawy o nawozach i środkach ulepszających gleby, która w chwili wydania rozporządzenia miała tekst jednolity jako lovbekendtgørelse nr 16 z 4 stycznia 2017 r., a od tego czasu została ponownie ujednolicona jako lovbekendtgørelse nr 1052 z 10 lipca 2023 r.; Landbrugsstyrelsen rejestruje importerów, producentów, podmioty pakujące i handlowców nawozami, kontroluje zgodność z rozporządzeniem, publikuje wyniki kontroli wraz z nazwami przedsiębiorstw, otrzymuje wyniki próby detonacji dla nawozów azotanu amonu na 5 dni przed wprowadzeniem do obrotu i karze grzywną naruszenia art. 5, 6, 7 ust. 2, art. 8, 9, 11 i 12 rozporządzenia, a przedsiębiorstwa ponoszą odpowiedzialność na podstawie rozdziału 5 kodeksu karnego (§ 5, § 18, § 20, § 23 i § 24 rozporządzenia wykonawczego). Duńska ustawa o produktach i nadzorze rynku (lovbekendtgørelse nr 22 z 8 stycznia 2026 r.) nie wymienia rozporządzenia wśród aktów w swoim § 2, więc produkty nawozowe pozostają w gestii Landbrugsstyrelsen, a nie ogólnego organu nadzoru rynku.
Jak pomaga Conphora
Conphora monitoruje FPR i jego akty delegowane oraz mapuje Państwa produkty względem wymagań, wskazując braki w klasyfikacji PFC, warunkach CMC każdego materiału składowego, limitach zanieczyszczeń, module z załącznika IV i udziale jednostki notyfikowanej oraz w etykiecie z załącznika III, zanim staną się problemem egzekucyjnym. Platforma pomaga budować i prowadzić deklarację zgodności UE, dokumentację techniczną i 5-letnie rejestry oraz powiadamia, gdy akt delegowany wprowadza wymóg, taki jak etykieta cyfrowa 1 maja 2027 r. i przepisy o polimerach 17 października 2028 r.
Zobacz, jak działa Conphora · Zobacz plany i cennik
Źródła
- Rozporządzenie (UE) 2019/1009 w sprawie produktów nawozowych UE, tekst skonsolidowany z 1 lipca 2026 r. (EUR-Lex)
- Rozporządzenie (UE) 2019/1009 w brzmieniu opublikowanym w Dz.Urz. UE L 170 z 25 czerwca 2019 r. (EUR-Lex)
- Informacje o dokumencie, daty i powiązania dla CELEX 32019R1009 (EUR-Lex)
- Rozporządzenia delegowane Komisji (UE) 2021/2086, 2021/2087, 2021/2088 i 2022/1171 dodające CMC 12–CMC 15 (EUR-Lex)
- Rozporządzenie (UE) 2024/2516 w sprawie etykietowania cyfrowego produktów nawozowych UE (EUR-Lex)
- Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2025/1421 w sprawie procedur oceny zgodności (EUR-Lex)
- Rozporządzenie (UE) 2019/1020 w sprawie nadzoru rynku i zgodności produktów (EUR-Lex)
- Produkty nawozowe (Komisja Europejska, DG GROW)
- Rozporządzenie w sprawie produktów nawozowych, najczęściej zadawane pytania (Komisja Europejska, DG GROW)
- Bekendtgørelse nr. 1135 af 9. juli 2022 om gødning og jordforbedringsmidler m.v. (Retsinformation)
- Lovbekendtgørelse nr. 1052 af 10. juli 2023 af lov om gødning og jordforbedringsmidler m.v. (Retsinformation)
Niniejszy przewodnik ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady prawnej.