ESPR w jednym akapicie
Rozporządzenie w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów – rozporządzenie (UE) 2024/1781, w skrócie ESPR – weszło w życie 18 lipca 2024 r. Zastępuje ono dawną dyrektywę w sprawie ekoprojektu dla produktów związanych z energią ramami, które mogą obejmować niemal każdy produkt fizyczny. Same ramy ustanawiają niewiele przepisów dotyczących produktów. Zamiast tego Komisja przyjmuje akty delegowane dla jednej grupy produktów naraz, określając wymagania dotyczące właściwości użytkowych – trwałości, naprawialności, zawartości materiałów z recyklingu, śladu węglowego – oraz wymagania informacyjne, spełniane zazwyczaj za pomocą cyfrowego paszportu produktu. Co do zasady wymagania te mają zastosowanie nie wcześniej niż 18 miesięcy po wejściu aktu w życie (art. 4 ust. 4).
Rozporządzenie zawiera kilka obowiązków bezpośrednich. Pierwsze akty przyjęte na jego podstawie dotyczą jednego z nich: niszczenia niesprzedanych produktów konsumenckich.
Akty z 9 lutego 2026 r.
Dnia 9 lutego 2026 r. Komisja przyjęła na podstawie ESPR dwa akty, oba dotyczące niesprzedanych produktów:
- Akt delegowany w sprawie odstępstw. Określa szczególne i uzasadnione okoliczności, w których niszczenie niesprzedanych produktów pozostaje dozwolone – na przykład ze względów bezpieczeństwa lub dlatego, że produkt jest uszkodzony. Jako akt delegowany wchodzi w życie tylko wtedy, gdy ani Parlament Europejski, ani Rada nie wniosą sprzeciwu w terminie dwóch miesięcy od jego notyfikacji, przy czym każda z tych instytucji może przedłużyć ten termin o dwa miesiące (art. 72 ust. 6).
- Akt wykonawczy w sprawie ujawniania informacji. Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2026/2 ustanawia standardowy format raportowania liczby i masy niesprzedanych produktów konsumenckich, które przedsiębiorstwo wyrzuca. Zostało opublikowane 10 lutego 2026 r., weszło w życie 2 marca 2026 r. i ma zastosowanie od 2 marca 2027 r.
Żaden z tych aktów nie ustanawia wymagań ekoprojektowych dla grupy produktów ani nie tworzy paszportu produktu. To ważne rozróżnienie dla każdego, kto planuje prace nad DPP: pierwsze akty ESPR dotyczą tego, co dzieje się z produktami, które nie zostały sprzedane.
Zakaz niszczenia od 19 lipca 2026 r. (art. 25)
Sam zakaz zawiera rozporządzenie. Zgodnie z art. 25 ust. 1 od 19 lipca 2026 r. zakazane jest niszczenie niesprzedanych produktów konsumenckich wymienionych w załączniku VII. Załącznik VII obejmuje obecnie dwie grupy:
- odzież i dodatki odzieżowe – w tym wyroby skórzane, odzież dzianą i inną niż dziana oraz kapelusze i nakrycia głowy;
- obuwie.
Zakaz nie dotyczy mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw. Średnie przedsiębiorstwa obejmuje on od 19 lipca 2030 r. Podmioty nieobjęte zakazem nie mogą niszczyć dostarczonych im produktów w celu obejścia zakazu (art. 25 ust. 2).
Obok zakazu art. 24 nakłada na podmioty gospodarcze wyrzucające niesprzedane produkty konsumenckie obowiązek corocznego ujawniania, ile produktów wyrzuciły, według masy i kategorii, z jakich powodów, w jaki sposób je potraktowały oraz co robią, aby temu zapobiegać. Mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa są z tego obowiązku wyłączone; średnie przedsiębiorstwa obejmuje on od 19 lipca 2030 r. Od 2 marca 2027 r. ujawnianie informacji odbywa się w formacie określonym w rozporządzeniu wykonawczym (UE) 2026/2.
Co zrobić już teraz: jeśli są Państwo dużą firmą sprzedającą w UE odzież, dodatki lub obuwie, należy sprawdzić, jak dziś, przez Państwa i przez partnerów logistycznych, postępuje się ze zwrotami, zapasami z końca sezonu i towarami uszkodzonymi, oraz odnotowywać powody każdego wyrzucenia produktów.
Cyfrowy paszport produktu: co będzie zawierał
Żadna grupa produktów nie ma jeszcze wymagań dotyczących paszportu na podstawie ESPR. Ramy określają jednak, czym jest paszport i co może zawierać.
Zasada (art. 9). Jeżeli akt delegowany ustanawia wymagania informacyjne, produkty można wprowadzać do obrotu tylko wtedy, gdy dostępny jest cyfrowy paszport produktu. Akt delegowany określi dane, nośnik danych, to, czy paszport funkcjonuje na poziomie modelu, partii czy pojedynczej sztuki, oraz kto ma dostęp do jakich informacji.
Zasadnicze wymagania (art. 10). Paszport musi być połączony za pomocą nośnika danych z trwałym niepowtarzalnym identyfikatorem produktu; nośnik danych musi być fizycznie umieszczony na produkcie, jego opakowaniu lub w dołączonej dokumentacji; dane muszą opierać się na otwartych standardach, być odczytywalne maszynowo i możliwe do przeniesienia bez uzależnienia od jednego dostawcy; a danych osobowych klientów nie wolno przechowywać bez ich wyraźnej zgody.
Możliwa zawartość (załącznik III). Akty delegowane wybierają spośród listy, która obejmuje niepowtarzalny identyfikator produktu, GTIN, kody towarowe, dokumentację zgodności, taką jak deklaracja zgodności i dokumentacja techniczna, instrukcje obsługi, instrukcje i informacje dotyczące bezpieczeństwa oraz informacje o producencie i innych podmiotach gospodarczych.
Rejestr (art. 13). Do 19 lipca 2026 r. Komisja musi utworzyć rejestr cyfrowy, w którym przechowywane będą co najmniej niepowtarzalne identyfikatory. Podmiot wprowadzający produkt do obrotu przesyła dane. W tym samym rejestrze znajdą się niepowtarzalne identyfikatory baterii na podstawie rozporządzenia w sprawie baterii, którego własny paszport ma zastosowanie od lutego 2027 r. – zob. nasz artykuł o paszporcie baterii i terminach należytej staranności.
Plan prac: planowane, jeszcze nie prawo
To, które produkty zostaną objęte w pierwszej kolejności, określa plan prac Komisji w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów i etykietowania energetycznego na lata 2025–2030, opublikowany 16 kwietnia 2025 r. Jego nowe priorytety produktowe i orientacyjne lata przyjęcia to:
| Produkt lub środek | Orientacyjne przyjęcie |
|---|---|
| Żelazo i stal | 2026 |
| Tekstylia i odzież | 2027 |
| Opony | 2027 |
| Aluminium | 2027 |
| Naprawialność (poziomo) | 2027 |
| Meble | 2028 |
| Materace | 2029 |
| Zawartość materiałów z recyklingu i zdatność do recyklingu sprzętu elektrycznego i elektronicznego | 2029 |
Są to daty planistyczne, a nie terminy prawne. Każda pozycja wymaga aktu delegowanego, a wymagania będą co do zasady mieć zastosowanie nie wcześniej niż 18 miesięcy po wejściu tego aktu w życie. W przypadku tekstyliów akt przyjęty w 2027 r. miałby zwykle zastosowanie nie wcześniej niż 18 miesięcy po wejściu w życie – w praktyce najwcześniej od końca 2028 r.
Co zrobić już teraz: jeśli sprzedają Państwo produkty z jednej z grup priorytetowych, warto zacząć gromadzić w uporządkowanej formie dane, których prawdopodobnie będzie wymagał paszport z załącznika III – identyfikatory produktów, skład materiałowy, dokumenty zgodności. Strona problemowa przygotowanie do cyfrowego paszportu produktu wymienia pierwsze kroki, a strona jakie wymagania w zakresie ekoprojektu mnie dotyczą pomaga określić zakres.
Jak Conphora pomaga
ESPR nagradza firmy, których dane o produktach są już uporządkowane, gdy pojawi się akt delegowany. Conphora pomaga do tego dojść:
- Rekordy produktów z identyfikatorami – modelu, partii lub sztuki – gotowe do połączenia z nośnikiem danych.
- Dokumenty zgodności przy każdym produkcie – deklaracje zgodności, dokumentacja techniczna, instrukcje – w jednym miejscu, tak jak przewiduje załącznik III.
- Zapytania do dostawców o dane dotyczące materiałów i składu, przechowywane przy produkcie.
- Śledzenie przepisów, które oddziela obowiązujące prawo od aktów planowanych, aby przygotowywać się we właściwej kolejności.
Trzy miesiące do zakazu niszczenia, a zasady dotyczące paszportu już się zbliżają. Prosimy zacząć porządkować dane o produktach już teraz. Zobacz plany i cennik →
Źródła
- Rozporządzenie (UE) 2024/1781 w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów (ESPR)
- Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2026/2 w sprawie ujawniania informacji o wyrzuconych niesprzedanych produktach konsumenckich
- Komisja Europejska: nowe unijne przepisy powstrzymają niszczenie niesprzedanej odzieży i obuwia (9 lutego 2026 r.)
- Plan prac w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów i etykietowania energetycznego na lata 2025–2030, COM(2025) 187
- Komisja Europejska: wdrażanie rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów